Wat is vredeseducatie?

Vredeseducatie is onderwijs over en voor vrede.

De bovenstaande, zeer vereenvoudigde en beknopte conceptualisering van vredeseducatie is een goed startpunt voor het verkennen van een gebied van leren, kennis en praktijk dat complex en genuanceerd is. (Voor meer perspectieven, zie “Citaten: Vredeseducatie definiëren en conceptualiseren" onderstaand.)

Onderwijs ‘over’ vrede vangt een groot deel van de inhoud van het leerproces op. Het nodigt uit tot reflectie en analyse over de voorwaarden voor duurzame vrede en hoe deze te bereiken. Het omvat ook het begrijpen en kritisch onderzoeken van geweld in al zijn vele vormen en uitingen.

Onderwijs ‘voor’ vrede vredeseducatie richt zich op het voorbereiden en cultiveren van leerlingen met kennis, vaardigheden en capaciteiten om vrede na te streven en geweldloos op conflicten te reageren. Het houdt zich ook bezig met het voeden van innerlijke morele en ethische hulpbronnen die essentieel zijn voor externe vredesactie. Met andere woorden: vredeseducatie probeert de neigingen en attitudes te voeden die nodig zijn om deel te nemen aan transformatieve actie voor vreedzame verandering. Vredeseducatie is in het bijzonder toekomstgericht en bereidt leerlingen voor op het visualiseren en bouwen van realiteiten die meer de voorkeur genieten.

Pedagogie is een andere belangrijke dimensie van onderwijs ‘voor’ vrede. De manier waarop we lesgeven heeft een aanzienlijke invloed op de leerresultaten en bepaalt hoe leerlingen het geleerde zullen toepassen. Als zodanig probeert vredeseducatie een pedagogie te modelleren die consistent is met de waarden en principes van vrede (Jenkins, 2019). In de traditie van de Amerikaanse filosoof John Dewey (Dewey, 1916) en De Braziliaanse populaire pedagoog Paulo Freire (Freire, 2017) is een pedagogie voor vredeseducatie typisch leerlinggericht, proberen kennis voort te brengen uit de reflectie van de leerling op ervaringen, in plaats van kennis op te leggen via een proces van indoctrinatie. Leren en ontwikkelen komen niet voort uit ervaring als zodanig, maar uit reflectieve ervaring. Transformatieve vredespedagogie is holistisch en omvat cognitieve, reflectieve, affectieve en actieve dimensies in het leerproces.

Vredeseducatie vindt in velen plaats contexten en instellingen, zowel binnen als buiten scholen. In de breedste zin van het woord kan onderwijs worden opgevat als het opzettelijke en georganiseerde leerproces. Het integreren van vredeseducatie in scholen is een strategische doelstelling van de Global Campaign for Peace Education, aangezien formeel onderwijs een fundamentele rol speelt bij het produceren en reproduceren van kennis en waarden in samenlevingen en culturen. Niet-formele vredeseducatie, die plaatsvindt in conflictsituaties, gemeenschappen en thuis, is een cruciale aanvulling op formele inspanningen. Vredeseducatie is een essentieel onderdeel van vredesopbouw en ondersteunt conflicttransformatie, gemeenschapsontwikkeling en gemeenschaps- en individuele empowerment.

Vredeseducatie, zoals het naar voren is gekomen voor degenen die betrokken zijn bij het internationale netwerk van de GCPE, is dat wel mondiaal van omvang en toch cultureel specifiek. Het streeft ernaar om op holistische wijze de kruispunten en onderlinge afhankelijkheden tussen mondiale fenomenen (oorlog, patriarchaat, kolonialisme, economisch geweld, klimaatverandering, pandemieën) en lokale uitingen van geweld en onrecht te identificeren en te erkennen. Hoewel een holistische, alomvattende aanpak het meest ideaal is, erkennen we ook dat vredeseducatie contextueel relevant moet zijn. Het moet cultureel gecontextualiseerd worden en voortkomen uit de zorgen, motivaties en ervaringen van een bepaalde bevolking. “Hoewel we pleiten voor de universele noodzaak van vredeseducatie, zijn we geen voorstander van de universalisering en standaardisatie van aanpak en inhoud” (Reardon & Cabezudo, 2002, p. 17). Mensen, gemeenschappen en culturen zijn als zodanig niet gestandaardiseerd, en hun leerproces zou dat ook niet moeten zijn. Betty Reardon en Alicia Cabezudo merken op dat “vredestichten de voortdurende taak van de mensheid is, een dynamisch proces, en geen statische toestand. Het vereist een dynamisch, voortdurend vernieuwd onderwijsproces” (2002, p. 20).

Het gaat dus hand in hand dat de aanpak gebruikt en thema’s benadrukt, weerspiegelen een bepaalde historische, sociale of politieke context. Er is de afgelopen vijftig jaar een verscheidenheid aan belangrijke benaderingen ontstaan, waaronder onderwijs over conflictoplossing, onderwijs over democratie, ontwikkelingsonderwijs, onderwijs voor duurzame ontwikkeling, onderwijs over ontwapening, onderwijs over rassenrechtvaardigheid, onderwijs over herstelrecht en sociaal-emotioneel leren.  Vredeseducatie in kaart brengen, een onderzoeksinitiatief van de Global Campaign for Peace Education, identificeert verschillende overkoepelende benaderingen en subthema’s (bekijk hier een volledige categorisering). Veel van deze genoemde benaderingen worden niet expliciet geïdentificeerd als ‘vredeseducatie’. Niettemin zijn ze opgenomen in deze lijst van benaderingen, omdat hun impliciete sociale doeleinden en leerdoelen rechtstreeks bijdragen aan de ontwikkeling van culturen van vrede.

We hopen dat deze korte inleiding een bescheiden oriëntatie biedt op enkele van de belangrijkste concepten en kenmerken van vredeseducatie, een vaak onbegrepen, complex, dynamisch en steeds veranderend veld. We moedigen lezers aan om dieper in het veld te duiken door aanvullende bronnen, concepten en definities te verkennen. Hieronder vindt u verschillende citaten die vredeseducatie vanuit enigszins verschillende perspectieven definiëren. Onderaan de pagina vindt u ook een korte lijst met wat volgens ons toegankelijke en historische bronnen zijn voor een grondigere introductie tot vredeseducatie.

-Tony Jenkins (augustus 2020)

Referenties

  • Dewey, J. (1916). Democratie en onderwijs: een inleiding tot de filosofie van het onderwijs. Het bedrijf Macmillan.
  • Freire, P. (2017). Pedagogiek van de onderdrukten (30-jarig jubileum red.). Bloomsbury.
  • Jenkins T. (2019) Uitgebreide vredeseducatie. In: Peters M. (eds) Encyclopedie van de lerarenopleiding. Springer, Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-13-1179-6_319-1.
  • Reardon, B. & Cabezudo, A. (2002). Leren oorlog af te schaffen: lesgeven in de richting van een cultuur van vrede. Haagse Oproep voor Vrede.

Citaten: Vredeseducatie definiëren en conceptualiseren

“Vredesopvoeding is onderwijs over en voor de vrede. Het is een academisch onderzoeksgebied en de praktijk(en) van onderwijzen en leren, gericht op en voor de uitbanning van alle vormen van geweld en het vestigen van een cultuur van vrede. Vredeseducatie vindt zijn oorsprong in reacties op zich ontwikkelende sociale, politieke en ecologische crises en zorgen over geweld en onrechtvaardigheid.”  – Tony Jenkins. [Jenkins T. (2019) Uitgebreide vredeseducatie. In: Peters M. (eds) Encyclopedie van de lerarenopleiding. Springer, Singapore. (pag. 1)]

“Vredeseducatie, of onderwijs dat een cultuur van vrede bevordert, is in wezen transformatief. Het cultiveert de kennisbasis, vaardigheden, houdingen en waarden die tot doel hebben de denkwijzen, houdingen en gedragingen van mensen te transformeren die in de eerste plaats gewelddadige conflicten hebben veroorzaakt of verergerd. Het streeft deze transformatie na door bewustzijn en begrip op te bouwen, bezorgdheid te ontwikkelen en persoonlijke en sociale actie uit te dagen die mensen in staat zal stellen te leven, met elkaar om te gaan en omstandigheden en systemen te creëren die geweldloosheid, rechtvaardigheid, milieuzorg en andere vredeswaarden verwezenlijken.”  – Loreta Navarro-Castro & Jasmin Nario-Galace. [Navarro-Castro, L. & Nario-Galace, J. (2019). Vredeseducatie: een weg naar een cultuur van vrede, (3e editie), Centrum voor Vredeseducatie, Miriam College, Quezon City, Filippijnen. (pag. 25)]

“Onderwijs zal gericht zijn op de volledige ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid en op de versterking van het respect voor de mensenrechten en fundamentele vrijheden. Het zal begrip, tolerantie en vriendschap tussen alle naties, raciale of religieuze groepen bevorderen, en zal de activiteiten van de Verenigde Naties voor het handhaven van de vrede bevorderen.”   – Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. [De Verenigde Naties. (1948). Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. (pag. 6)]

“Vredeeducatie bij UNICEF verwijst naar het proces van het bevorderen van de kennis, vaardigheden, attitudes en waarden die nodig zijn om gedragsveranderingen tot stand te brengen die kinderen, jongeren en volwassenen in staat zullen stellen conflicten en geweld te voorkomen, zowel openlijk als structureel; conflicten vreedzaam op te lossen; en om de omstandigheden te creëren die bevorderlijk zijn voor vrede, hetzij op intrapersoonlijk, interpersoonlijk, intergroeps-, nationaal of internationaal niveau.” – Susan Fontein / UNICEF. [Fontein, S. (1999). Vredeseducatie in UNICEF. UNICEF. (pag. 1)]

“Vredeseducatie kan worden gedefinieerd als: de overdracht van kennis over de vereisten van, de obstakels voor en de mogelijkheden voor het bereiken en handhaven van vrede; training in vaardigheden voor het interpreteren van de kennis; en de ontwikkeling van reflectieve en participatieve capaciteiten voor het toepassen van de kennis om problemen te overwinnen en mogelijkheden te verwezenlijken.” – Betty Reardon. [Reardon, B. (2000). Vredeseducatie: een overzicht en een projectie. In B. Moon, M. Ben-Peretz & S. Brown (red.), Routledge internationale metgezel voor onderwijs. Taylor & Franciscus. (pag. 399)]

“Het algemene doel van vredeseducatie, zoals ik het begrijp, is het bevorderen van de ontwikkeling van een authentiek planetair bewustzijn dat ons in staat zal stellen als wereldburgers te functioneren en de huidige menselijke conditie te transformeren door de sociale structuren en denkpatronen te veranderen die heb het gecreëerd. Deze transformationele noodzaak moet, naar mijn mening, centraal staan ​​in de vredeseducatie.” Betty Reardon. [Reardon, B. (1988). Uitgebreide vredeseducatie: onderwijs voor mondiale verantwoordelijkheid. Leraren College Press.

“Vredeseducatie is multidimensionaal en holistisch qua inhoud en proces. We kunnen het ons voorstellen als een boom met veel robuuste takken…. Tot de verschillende vormen of facetten van de praktijk van vredeseducatie behoren: ontwapeningseducatie, mensenrechteneducatie, mondiale educatie, conflictoplossingseducatie, multiculturele educatie, educatie voor internationaal begrip, interreligieuze educatie, gender-fair/non-exist educatie, ontwikkelingseducatie en milieueducatie. Elk van deze richt zich op een probleem van direct of indirect geweld. Elke vorm van vredeseducatiepraktijk omvat ook een specifieke kennisbasis, evenals een normatieve reeks vaardigheden en waardeoriëntaties die zij wil ontwikkelen.Loreta Navarro-Castro en Jasmin Nario-Galace. [Navarro-Castro, L. & Nario-Galace, J. (2019). Vredeseducatie: een weg naar een cultuur van vrede, (3e editie), Centrum voor Vredeseducatie, Miriam College, Quezon City, Filippijnen. (pag. 35)]

“Vredeseducatie in de context van conflict en spanning kan als volgt worden gekarakteriseerd: 1) Het is eerder onderwijspsychologisch dan politiek georiënteerd. 2) Het richt zich vooral op manieren om met een bedreigende tegenstander om te gaan. 3) Het richt zich meer op intergroepsrelaties dan op interpersoonlijke relaties. 4) Het is gericht op het veranderen van harten en geesten met betrekking tot een tegenstander die betrokken is in een bepaalde context.  - Gavriel Salomon en Ed Cairns. [Salomon, G. & Cairns, E. (red.). (2009). Handboek over vredesopvoeding. Psychologie Pers. (pag. 5)]

“Vredeseducatie… houdt zich vooral bezig met de rol van onderwijs (formeel, niet-formeel, informeel) bij het bijdragen aan een cultuur van vrede en legt de nadruk op methodologische en pedagogische processen en leermethoden die essentieel zijn voor transformerend leren en het voeden van attitudes en capaciteiten voor het nastreven van vrede op persoonlijk, interpersoonlijk, sociaal en politiek vlak. In dit opzicht is vredeseducatie opzettelijk transformatief en politiek en actiegericht.” -Tony Jenkins. [Jenkins, T. (2015).  Theoretische analyse en praktische mogelijkheden voor transformatieve, alomvattende vredeseducatie. Scriptie voor de graad van Philosphiae Doctor, Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie. (pag. 18)]

“Een opleiding die de mensheid kan redden is geen kleine onderneming; het omvat de spirituele ontwikkeling van de mens, de verhoging van zijn waarde als individu, en de voorbereiding van jonge mensen om de tijd waarin zij leven te begrijpen.” - Maria Montessori

Algemene bronnen over vredeseducatie voor verder onderzoek

Zie de Wereldwijde campagne voor vredeseducatie voor een overzicht van nieuws, activiteiten en onderzoek over vredeseducatie over de hele wereld.

Doe mee met de campagne en help ons #SpreadPeaceEd!
Stuur mij e-mails:
Scroll naar boven