He aha te matauranga mo te rangimarie?

Ko te matauranga mo te rangimarie he matauranga mo te rangimarie.

Ko nga whakaaro o runga ake nei, he tino ngawari me te ngawari o te matauranga o te rangimarie he timatanga pai mo te torotoro i tetahi waahi ako, matauranga, me nga mahi he uaua, he rereke. (Mo etahi atu tirohanga, tirohia "Quotes: Defining and Conceptualizing Peace Education"i raro.)

Te matauranga "mo" te rangimarie ka mau i te nuinga o nga matū o te ako. Ka tono whakaaro me te wetewete i nga tikanga o te rongo mau tonu me te pehea e tutuki ai. Kei roto hoki i te maarama me te tirotiro arohaehae i te tutu i roto i ona ahuatanga maha me ona whakaaturanga.

Te matauranga "mo" te rangimarie he whakakaha i te matauranga rangimarie ki te whakarite me te whakatipu i nga akonga whai matauranga, pukenga me nga kaha ki te whai i te rangimarie me te whakautu kore tutu ki nga pakanga. E whai whakaaro ana hoki ki te poipoi i nga rauemi o roto mo te morare me te matatika e tika ana mo te mahi rangimarie o waho. Arā, e whai ana te mātauranga rangimarie ki te poipoi i nga ahuatanga me nga waiaro e tika ana mo te uru ki nga mahi hurihuri mo te huringa rangimarie. Ko te matauranga mo te rangimarie he mea mo nga wa kei te heke mai, e whakarite ana i nga akonga ki te whakaaro me te hanga i nga mea pono.

Te whakaoranga Ko tetahi atu waahanga nui o te matauranga "mo" te rangimarie. Ko te huarahi whakaako ka whai paanga nui ki nga putanga ako me te hanga i te huarahi ka whakamahia e nga akonga i ta raatau ako. No reira, ka whai te matauranga o te rangimarie ki te whakatauira i tetahi kaupapa ako e rite ana ki nga uara me nga kaupapa o te rangimarie (Jenkins, 2019).I roto i nga korero a te tohunga mohio o Amerika a John Dewey (Dewey, 1916) Ko te kaiwhakaako rongonui o Brazil a Paulo Freire (Freire, 2017), ko te tikanga o te whakaakoranga mo te rangimarie. arotahi ki te ako, te whai ki te tiki matauranga mai i te whakaaro huritao a te akonga ki runga i te wheako, kaua ki te tuku matauranga ma roto i te mahi whakaakoranga. Ko te ako me te whakawhanaketanga ka puta, ehara i te mea na roto i nga wheako penei, engari na roto i nga wheako whakaata. Ko te kaupapa o te rangimarie whakawhiti he mea katoa, e whakauru ana i nga waahanga hinengaro, whakaaro huritao, whai hua, me te kaha ki roto i te ako.

Ko te matauranga o te rangimarie kei te tini nga horopaki me nga tautuhinga, o roto, o waho hoki o nga kura. Ki te whakaaro nui ake, ka taea te mohio ko te matauranga ko te kaupapa ako kua akohia, kua whakaritea. Ko te whakauru i te matauranga rangimarie ki roto i nga kura he kaupapa rautaki a te Kaupapa Whakangungu mo te Haumarutanga o te Ao, na te mea he mahi nui te matauranga okawa ki te whakaputa me te whakaputa i nga matauranga me nga uara ki roto i nga hapori me nga ahurea. Ko te matauranga o te rangimarie kore-okawa, kei roto i nga waahi pakanga, i nga hapori, i nga kaainga, he tino awhina ki nga mahi okawa. Ko te matauranga o te rangimarie tetahi waahanga nui o te hanga rangimarie, te tautoko i te whakarereketanga pakanga, te whanaketanga hapori, me te whakamana hapori me te tangata takitahi.

Ko te matauranga mo te rangimarie, kua puta ake mo te hunga e uru ana ki te whatunga o te ao o te GCPE ao whanui engari he tikanga motuhake. E whai ana ki te tautuhi katoa me te whakaae ki nga whakawhitinga me nga hononga i waenga i nga ahuatanga o te ao (te pakanga, te patriarchy, te koroni, te tutu ohaoha, te huringa o te rangi, te mate urutaru) me nga whakaaturanga o te tutu me te kore tika. Ahakoa he huarahi tino pai, he huarahi matawhānui, e whakaae ana hoki me whai horopaki te matauranga o te rangimarie. Me whai horopaki ahurea me te puta mai i nga awangawanga, i nga hihiritanga, me nga wheako o tetahi taupori. “Ahakoa e tohe ana matou mo te hiahia o te ao mo te matauranga mo te rangimarie, kaore matou e tohe ki te whakanui i te ao me te whakataurite o te huarahi me te ihirangi.” (Reardon & Cabezudo, 2002, wh. 17). Ko nga tangata, nga hapori, me nga ahurea kaore i te whakatauritehia, penei, me o raatau ako. Te tapao ra o Betty Reardon e o Alicia Cabezudo e “te faatupuraa i te hau, o te ohipa tamau ïa a te taata nei, te hoê ohipa puai, e ere i te hoê huru faaea noa. E titau te reira i te hi'opo'a, e te faahou-a'e-hia i te mau rave'a no te haapiiraa » (2002, p. 20).

Na reira ka haere tahi i roto i te ringa e te te huarahi e whakamahia ana, me te whakanui i nga kaupapa, whakaata i tetahi horopaki o mua, hapori, kaupapa torangapu ranei. He huhua nga huarahi whakahirahira kua puta ake i roto i nga tau 50+ kua hipa, tae atu ki te maatauranga whakatau taupatupatu, te matauranga manapori, te matauranga whanaketanga, te matauranga mo te whanaketanga taumau, te matauranga whakakore patu, te matauranga tika iwi, te matauranga tika whakaora me te ako aronganui hapori.  Mahere Matauranga mo te rangimarie, he kaupapa rangahau a te Global Campaign for Peace Education, e tohu ana i etahi huarahi whanui me nga kaupapa-iti (tirohia te whakarōpūtanga oti i konei). Ko te nuinga o enei huarahi kua whakarārangihia kaore i te tino tohuhia he "matauranga rangimarie." Heoi ano, kua whakauruhia ki roto i tenei rarangi o nga huarahi i te mea ko o raatau kaupapa hapori me o raatau ako ka uru tika ki te whakawhanaketanga o nga ahurea o te rangimarie.

Te ti'aturi nei matou e whakarato ana tenei kupu whakataki poto ki etahi o nga kaupapa matua me nga ahuatanga o te matauranga mo te rangimarie, he waahi pohehe, he uaua, he hihiri, he rereke tonu. Ka akiaki matou i nga kaipānui ki te ruku hohonu ki roto i te mara ma te tirotiro i etahi atu rauemi, whakaaro me nga whakamaramatanga. Kei raro iho ka kitea e koe etahi korero e whakamaarama ana i te matauranga rangimarie mai i nga tirohanga rereke. Kei raro o te wharangi ka kitea e koe he rarangi poto o nga mea e whakaponohia ana e matou ka taea te uru atu me nga rauemi o mua mo te whakamaaramatanga o te matauranga mo te rangimarie.

-Tony Jenkins (Akuhata 2020)

Tohutoro

  • Dewey, J. (1916). Te Manapori me te matauranga: He kupu whakataki ki te kaupapa o te matauranga. Ko te kamupene Macmillan.
  • Freire, P. (2017). Tuhinga o mua (30th anniversary ed.). Bloomsbury.
  • Jenkins T. (2019) Te matauranga o te rangimarie. In: Peters M. (eds) Te Matatini o te Matauranga Kaiako. Springer, Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-13-1179-6_319-1.
  • Reardon, B. & Cabezudo, A. (2002). Te ako ki te whakakore i te pakanga: Te whakaako ki te ahurea o te rangimarie. Te Piira a Hague mo te rangimarie.

Quotes: Defining and Conceptualizing Peace Education

“Ko te matauranga mo te rangimarie he matauranga mo te rangimarie. He waahi ako mo te pakirehua, me te mahi whakaako me te ako, e anga ana ki te whakakore i nga momo tutu katoa, me te whakapumau i te tikanga o te rangimarie. Ko te matauranga o te rangimarie te takenga mai i runga i nga whakautu ki nga raru o te hapori, torangapu me te rauropi me nga awangawanga mo te tutu me te he.  – Tony Jenkins. [Jenkins T. (2019) Te matauranga mo te rangimarie. In: Peters M. (eds) Te Matatini o te Matauranga Kaiako. Springer, Singapore. (wh. 1)]

"Ko te matauranga mo te rangimarie, he maatauranga ranei e whakatairanga ana i te ahurea o te rangimarie, he mea tino huri. Ka whakatipuhia te turanga matauranga, nga pukenga, nga waiaro me nga uara e whai ana ki te whakarereke i nga whakaaro, nga waiaro me nga whanonga o te tangata, i te tuatahi, na te mea i hanga, i kaha ake ranei nga pakanga tutu. E rapu ana i tenei huringa ma te whakapakari i te mohiotanga me te maarama, te whakawhanake i te awangawanga me te whakawero i nga mahi whaiaro me te hapori e taea ai e te tangata te noho, te hono me te hanga tikanga me nga punaha e whakatinana ana i te kore tutu, te tika, te tiaki taiao me etahi atu uara rangimarie.  – Loreta Navarro-Castro & Jasmin Nario-Galace. [Navarro-Castro, L. & Nario-Galace, J. (2019). Te matauranga mo te rangimarie: He ara ki te ahurea o te rangimarie, (Putanga tuatoru), Center for Peace Education, Miriama College, Quezon City, Philippines. (wh.25)]

“Ka anga te matauranga ki te whakawhanaketanga katoa o te tangata me te whakapakari i te whakaute mo nga tika tangata me nga tikanga herekore. Ka whakatairanga i te mohiotanga, te manawanui me te whakahoahoa i waenga i nga iwi katoa, iwi, roopu whakapono ranei, me te whakanui i nga mahi a te United Nations mo te pupuri i te rangimarie."   – Whakapuakanga mo nga Tika Tangata o te Ao. [Te United Nations. (1948). Whakaputanga mo nga Tika Tangata o te Ao. (wh. 6)]

“Ko te matauranga mo te rangimarie i roto i te UNICEF e pa ana ki te mahi whakatairanga i te matauranga, nga pukenga, nga waiaro me nga uaratanga e hiahiatia ana hei whakaputa i nga huringa whanonga e taea ai e nga tamariki, nga taiohi me nga pakeke te aukati i te pakanga me te tutu, i runga i te ahua me te hanganga; ki te whakatau i nga raruraru i runga i te rangimarie; me te hanga i nga tikanga e pai ai te rangimarie, ahakoa i roto i te tangata, i te tangata, i te roopu, i te motu, i te ao ranei.” – Te Puna a Susan / UNICEF. [Punapuna, S. (1999). Te matauranga mo te rangimarie i UNICEF. UNICEF. (wh. 1)]

“Ka taea te whakamaarama mo te matauranga mo te rangimarie: ko te tuku matauranga mo nga whakaritenga, nga arai, me nga huarahi hei whakatutuki me te pupuri i te rangimarie; whakangungu i nga pukenga mo te whakamaori i te matauranga; me te whakawhanaketanga o te whakaaro huritao me te whai waahi ki te whakamahi i te matauranga ki te hinga i nga raru me te whakatutuki i nga mea ka taea. – Betty Reardon. [Reardon, B. (2000). Te matauranga mo te rangimarie: He arotake me te matapae. In B. Moon, M. Ben-Peretz & S. Brown (Eds.), Routledge hoa ao ki te matauranga. Te Taylor raua ko Francis. (wh. 399)]

"Ko te kaupapa nui o te matauranga mo te rangimarie, ki taku mohio, ko te whakatairanga i te whakawhanaketanga o te mohiotanga aorangi pono e taea ai e tatou te mahi hei tangata whenua o te ao me te whakarereke i te ahuatanga o te tangata o naianei ma te whakarereke i nga hanganga hapori me nga tauira o te whakaaro. kua hanga. Ko tenei kaupapa whakarereke, ki taku whakaaro, me noho ki te pokapū o te maatauranga rangimarie. Peti Reardon. [Reardon, B. (1988). Te matauranga mo te rangimarie: Whakaako mo te kawenga o te ao. Kaituhi Kareti o te Kareti.

“Ko te matauranga o te rangimarie he maha nga waahanga me te katoa o te kaupapa me ona tikanga. Ka taea e tatou te whakaaro he rakau he maha nga manga pakari…. I roto i nga momo ahua me nga ahuatanga o te mahi matauranga rangimarie ko: Te Whakaakoranga Whakakore, Te Whakaakoranga Tika Tangata, Te Matauranga o te Ao, Te Whakatau Taupatupatu, Te Whakaakoranga Tikanga-maha, Te Matauranga mo te Maaramatanga o te Ao, Te Whakaakoranga Interfaith, Te Whakaakoranga Ira-a-Tara/Nonsexist Education, Te Whakaakoranga Whakawhanaketanga me te Whakaakoranga Taiao. Ko ia o enei e arotahi ana ki tetahi raruraru o te tutu tika, arataki ranei. Kei ia ahua o te mahi matauranga mo te rangimarie he turanga matauranga me te huinga tikanga o nga pukenga me nga tikanga-uara e hiahia ana ia ki te whakawhanake.Loreta Navarro-Castro & Jasmin Nario-Galace. [Navarro-Castro, L. & Nario-Galace, J. (2019). Te matauranga mo te rangimarie: He ara ki te ahurea o te rangimarie, (Putanga tuatoru), Center for Peace Education, Miriama College, Quezon City, Philippines. (wh.35)]

“Ko te matauranga mo te rangimarie i roto i te horopaki o te pakanga me te raruraru ka taea te whakaatu penei: 1) Ko te maatauranga-hinengaro, kaua ki te kaupapa torangapu. 2) Ka aro nui ki nga huarahi e pa ana ki tetahi hoa riri whakatuma. 3) E aro nui ana ki te roopu roopu nui ake i te whanaungatanga. 4) Ko te whai ki te huri i nga ngakau me nga whakaaro mo te hoa riri kei roto i tetahi horopaki.  - Gavriel Salomon me Ed Cairns. [Salomon, G. & Cairns, E. (Eds.). (2009). Pukapuka mo te matauranga rangimarie. Hinengaro Press. (wh.5)]

“Ko te matauranga o te rangimarie… e aro nui ana ki te mahi o te matauranga (okawa, kore-okawa, opaki) ki te koha ki te ahurea o te rangimarie me te whakanui i nga tikanga me nga tikanga ako me nga tikanga ako e tika ana mo te ako hurihuri me te poipoi i nga waiaro me nga kaha mo te whai i te rongo mau i te taha tangata, i te taha tangata, i te taha hapori, i te taha torangapu. I runga i tenei kaupapa, ko te matauranga mo te rangimarie he mea hurihuri, he kaupapa torangapu me te mahi. -Tony Jenkins. [Jenkins, T. (2015).  Te Taatari Tikanga me nga Mahi Mahi mo te Matauranga Whakawhiti, Matanui mo te rangimarie. Tuhituhinga mo te tohu o Philosphiae Doctor, Te Whare Wananga o te Whare Wananga o Norwegian o te Putaiao me te Hangarau. (wh. 18)]

“E ere te hoê haapiiraa e nehenehe e faaora i te taata nei; tei roto i te reira te tupuraa i te pae varua o te taata, te faarahiraa i to ’na faufaa ei taata tataitahi, e te faaineineraa i te mau taurearea ia taa i te mau tau e ora nei ratou.” - Maria Montessori

Nga Rauemi Whanui mo te Maatauranga Haumaru mo te Ako Atu

Tena tirohia te Kaupapa Ao mo te Whakaaranga Hauora mo te tirohanga whanui mo nga purongo matauranga mo te rangimarie, nga mahi, me nga rangahau i whakahaeretia puta noa i te ao.

Hono mai ki te Whakatairanga me te awhina ia matou #SpreadPeaceEd!
Tukuna mai he imeera ki ahau:
Panuku ki te Runga