He aha te take he mea nui te matauranga mo te rangimarie me te tika ki nga waahi karakia: he kaupapa whakataki me te marautanga

Kupu Whakataki
Te Kauwhau i runga i te Maunga: He Marautanga

Te mau vahi e hinaarohia ra i te maramarama e te ite ta George Benson e paraparau nei, i roto i teie huru, te mau vahi haamoriraa. Engari koinei tetahi o nga waahi hapori, kua whakapourihia e te kore mohio ki te kaha o te rangimarie o te rereketanga o te tangata. Ko tenei marautanga he rongoa mo te kaupapa Karaitiana motu e whai ana ki te kuru i te kanorau me te hanga ano i te hapori i roto i tana tirohanga morare kore-whakaata, me te whakahoki i nga mea i akohia e te hapori mo nga utu mo te whakakore me te tukino. E te reira, mai ta Benson i faaite, “e patoi te reira i ta ratou e parau ra i te mau tiaturiraa.”

Ko te marautanga e arahi ana i te hunga whakapono ki roto i te mahi uiui e kawe ana i te whakaaro huritao ki te kaupapa o te karaipiture o nga ture hapori Karaitiana, "Te Kauwhau i runga i te Maunga" mai i te rongopai a Matiu. Ka toro atu ki nga punaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaoooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo. Ka whakaaro tetahi ki nga poari kura tera pea ka whakawhiwhia ki nga whakangungu-a-tinana hei aro atu ki te kuhu mai a te motu Karaitiana ki roto i te matauranga a te iwi me te tono kia tangohia nga tuhinga hei whakatairanga i te maaramatanga ki te rereketanga, me whakaakona nga korero korero kore puiao mo te takenga mai o te Ao, me te katoa. te whakaiti i te matauranga mo te whakaaro arohaehae.

Ko enei whakaurunga ki roto i te matauranga me ana mahi ki te whakaiti i nga ratonga hapori me te whakauru i o raatau morare ki roto i nga ture e aukati ana i nga mana kua whakaaetia me nga mana kua whakamanahia e te ture, e arahi ana i te maha atu o nga Karaitiana me nga whakahaere maha ki te pupuri i te motu Karaitiana hei whakatuma mo te herekoretanga o te whakapono. me te tokomaha i roto i te hapori o te ao ki te whakaaro he kaihoko mo te whakangaromanga o te manapori.

Ko nga roopu a-iwi, takitahi ranei, whakahaere ranei e pa ana ki nga whakatuma a te kaupapa, penei i nga roopu torangapu e awangawanga ana mo nga hononga e kaha ana ki te hanga kaupapa here, etahi atu roopu whakapono ranei e whai ana ki te mohio ki nga whakaakoranga Karaitiana pono. Ka taea e ia te whakautu pai ake ki tana whakahaehae whakapono me te whakahē i tana mauahara, tino kaha ki te whakaohooho i nga kohuru anti-Semitic.

Karekau he waahi o nga whakaakoranga morare i runga i te whakapono me te whakapono i roto i nga kura a te iwi o te manapori kanorau. Heoi ano, he mea nui te matauranga mo nga haahi, nga whakapono me nga mahi a te tangata whenua kanorau hei whakarite i nga tangata whenua ki te mahi pai me te pai ki o ratau hoa tangata he rereke nga whakapono. Ko te manawanui o te whakapono tetahi o nga maataapono tuatahi o te whakaturanga o tenei whenua me te wehewehenga o te hahi me te kawanatanga i whakaurua ki roto i te Ture. Ko te United States ehara i te mea he iwi Karaitiana, a ko te nuinga o nga Amelika, he maha o ratou e mahi Karaitiana ana, e whakapono ana kia kaua e whakatahurihia inaianei. He take tenei mo te matauranga rangimarie. Ko te tumanako ka whakahihiri te marautanga a George Benson i nga kaiwhakaako o te rangimarie ki te whakaaro me te whakautu. (BAR, 9/19/22) 

No te aha e mea faufaa te haapiiraa no te hau e te parau-tia i roto i te mau vahi haamoriraa: te hoê omuaraa e te marauraa no te haapiiraa i te hau e te parau-tia i roto i te hoa o te a‘oraa i nia i te mou‘a.

George M. Benson

georgembenson@gmail.com www.georgembenson.com

Whakaaro: Benson, George. (2022). No te aha e mea faufaa te haapiiraa hau e te parau-tia i roto i te mau vahi haamoriraa: He kupu whakataki me te kaupapa marautanga mo te matauranga rangimarie me te tika hei hoa mo te A'oraa i runga i te Maunga, I roto i te Factis Pax, 16, 1:64-84

Tangohia tenei tuhinga ma In Factis Pax

Kupu Whakataki: He aha te take i hira ai te matauranga mo te rangimarie me te tika ki nga waahi karakia(1)

Mo etahi tau inaianei, kua mahi ahau hei Kaiwhakahaere Whakaputa mo te whare karakia kei roto i te hapori o Five Points Toledo. He waahi e hangaia ana e nga tangata kanorau, nga moni whiwhi, a kua tino pa mai i te raru ohaoha o te tau 2008. Ko te whare karakia e mahi ana ahau kua noho ki taua whare mo te 100 tau, he rite tonu te ahua. Ka haere mai ratou ia wiki, ka uru atu ki roto i te karakia kua iti noa te whakarereke, katahi ka wehe atu, ko te nuinga o ratou ka hoki ki te taone i ahu mai ai ratou (ko ahau ano). Ahakoa e pirangi ana ratou ki te whai waahi ki o ratau hapori huri noa, karekau he rauemi, he waahi whakapiri ranei. Koira te whakapapa o tenei mahi. Ko te kaupapa o tenei marautanga ko te whakauru i nga tangata e hiahia ana ki te whakauru i nga take o te tika me te rangimarie ki roto i o raatau whakapono karekau he huarahi ki roto i te korerorero, me pehea ranei te timata ki te awhina, ki te ako ranei i ahu mai i te taha whakapono e kii ana ko ratou. i karangahia kia pera. Ko te tikanga o tenei pepa ko te timatanga o te marautanga e tika ana hei awhina i te hunga karekau he wheako okawa ki te matauranga mo te rangimarie me te tika kia anga whakamua i roto i te ao e kawe mai ai te marama me te matauranga ki nga waahi karekau.

Ki te whakaaro ki te hiranga o te matauranga me te whakawa tika i roto i to tatou hapori, ka tika te whakaaro, i waho o nga whare wananga me nga whare wananga teitei, me noho nga whare karakia me nga karakia hei reo whakaako i nga tangata i roto i o raatau waahi ki te hiranga o te rangimarie me te tika. . I roto i te mahi minita mo te tekau tau i roto i nga huihuinga rereke, a inaianei kei te mahi hei kaiwhakahaere mo nga tau kua pahure ake nei, kua miharo ahau ki te kite ehara tenei i te mea kei mua i te nuinga o nga kaupapa o te hahi rongopai. I runga i te ngangau me te ngangau torangapu whanui i roto i nga tau e ono kua pahure ake nei, me te pehea o te nuinga o nga kaikauwhau rongopai o Amerika ki te tango i nga whakaaro torangapu e taupatupatu ana ki o raatau whakapono. I runga i tenei whakaaro i whakatau ahau ki te whakahiato i te marautanga e ono nga wahanga mo nga kaikauwhau, otira ko nga kaikauwhau maa cis hetero, e hiahia ana ki te ako atu mo te rangimarie, te tika, me te pehea e taea ai e ratou te whawhai ki nga punaha o te tukino i a ratou ano. (he kaha me te kaha) kua tautokohia, kua whai hua.

Ko tenei marautanga e ono nga waahanga ka hangai ki runga i te A'oraa i runga i te Maunga e kitea ana i roto i te Rongopai a Matiu pene 5 - 7 o te New Revised Standard Version (NRSV) whakamaoritanga o te Paipera Karaitiana. Na roto i te tuuraa i te marau i nia i te a‘oraa tuiroo roa ’‘e a Iesu, e te mau haapiiraa fariihia e te mau taata atoa, te vai ra te hoê ao ta te rahiraa o te feia poro evanelia e nehenehe e farii. Ma te whakamahi i nga wahanga o te Paipera Hiperu (Karaitiana Faufaa Tahito) hei tuhinga tuatahi (he roa ake te korero mo te hiahia o te whakawa), he ngawari ake te whakakore i te mea ko te nuinga o nga kaikauwhau rongopai o Amerika e akohia ana ma te kaha, ma te kaha ranei e whakamahia ana nga Paipera Hiperu katoa te haapapuraa ia Iesu ei Mesia e aita to ’na e auraa mau i teie mahana.

Ko te marautanga me whakaakona ranei i roto i nga raupapa o nga wiki e ono neke atu ranei, a na roto i te arotahi i ia wiki ki tetahi waahanga rereke o te A'oraa i runga i te Maunga, he panui motuhake mai i nga kaituhi maha o te matauranga mo te rangimarie e rite ana ki taua waahanga. Ko te mohio ki te paanga o te rangimarie me te tika ki to tatou ao na roto i a tatou mahi he mea nui kia uru ki te whakapono Karaitiana. Ua î te Faufaa Tahito e te Faufaa Apî i te mau irava, te mau haapiiraa e te mau aamu no ni‘a i te huru o te hau e te parau-ti‘a i ni‘a i to tatou faaroo ora. Te mea rongonui, ka kitea tenei na roto i te whakaakoranga a Ihu i runga i te A'oraa i runga i te Maunga. I roto i tenei akoranga, ka aro tatou ki nga whiti motuhake e whakaatu ana i etahi o enei i te wa e ruku ana ki nga tuhinga a Betty Reardon, John Rawls, Daniel Buttry, etahi o nga mahi a te Black Panthers, me etahi atu. Ko te whakamahi motuhake i nga mahi a Reardon, me tana huarahi ki te tangata whenua o te ao me te hiranga o te whakaaro huri noa i te ao me te mahi a rohe hei tuara o tenei marautanga (Reardon 2021; Reardon, BA & Snauwaert DT, 2015). Ko te whainga hei te mutunga o tenei akoranga ko te hunga kua haere i roto i enei karaehe kia kaha ki te whakapuaki i te hiranga o te rangimarie me te whakawa tika i roto i to ratau whakapono, engari ano hoki te hiranga o taua mea hei mema o to tatou hapori.

Wāhanga 1: Te Tote me te Maama

Nga Hua Akoranga: Me timata nga akonga ki te mohio ehara i te mea ko te ora anake kei waho o to raatau ake horopaki, engari ka kaha ki te whai waahi ki te whakatauira i te rangimarie me te tika ki etahi atu, me te whai waahi ki nga korerorero hei whakaako i etahi atu ki te hiranga o te matauranga me te tika. Ma te mohio ma te whakatauira tuatahi i te mohiotanga mo te kaupapa, ka taea e te hapori e tupu ai te rangimarie me te tika nga korerorero/matauranga.

Whakatata: Ko te wahanga o te A'oraa i runga i te Maunga e korero ana a Ihu i te marama whiti i mua i etahi atu i honoa ki te kaupapa a Betty Reardon mo te kirirarautanga o te ao, me maarama te akonga me pehea te whakatata atu ki te tangata whenua o te ao. Ma te whai mana ki te aroha ki te maatauranga, me nga whakapono e herea ana ki te mahi kotahi ka whai waahi nga akonga ki te haere ki waho ki te mahi pera ano.

Ko koutou te tote o te whenua; otira ki te hemo te ha o te tote, ma te aha e whai tikanga tote ai? Kua kore e pai mo tetahi mea, engari ka akiritia ki waho, ka takatakahia ki raro. Ko koutou te whakamarama o te ao. E kore e ngaro te pa i hanga ki runga pukepuke. E kore e tahuna te rama e tetahi, e waiho ki raro i te mehua, engari ki runga ki te turanga, a ka marama ki nga tangata katoa i roto i te whare. Waihoki kia tiaho to koutou marama ki te aroaro o etahi, kia kite ai ratou ia koutou hanga pai, kia whakakororia ai i to koutou Matua i te rangi. Mataio 5:13–16 (NRSV)

I roto i te Karaitiana Rongopai, he mea noa mo nga kaikauwhau, hepara, kaumatua, me nga akonga ki te kawe i te hiranga o te whai i te ahua me te ahua o Ihu. Te faataahia ra te reira mai tei itehia i roto i te A‘oraa i nia i te mou‘a, no te mea te mau haapiiraa e te mau aamu ta Iesu e faataa ra i roto i taua tuhaa ra, o te mea maitai roa ’‘e ïa (i nia i te mata). E mea ohie ia huti i te hoê reni no nia i te huru o te haapiiraa a Iesu e nehenehe ai e iritihia i roto i te oraraa o te hoê taata ia ore te mau parabole ta ’na e horoa. I roto hoki i aua whare karakia, ehara i te mea noa mo te reo ko te Hahi (penei i te hahi o te ao) hei rangatira mo te hohou rongo me nga take o te whakawa. Te mea peapea, te mea e toe ra i roto i taua mau aparauraa ra, e mau ravea papu ïa no te haapii no nia i te hau, te parau-tia, aore ra te mau mea atoa e au i tera e piti e itehia ra i rapaeau i te Bibilia.

Noa ’tu e mea oioi te mau Kerisetiano i te tapao e ua piihia ratou ei feia faatupu i te hau, mai tei parauhia i roto i te A‘oraa i nia i te mou‘a, “E ao to tei faatupu i te hau, e parauhia hoi ratou e tamarii na te Atua.”— Mataio 5:9 ( NRSV), i reira râ. Ehara i te mea he maha nga tauira pai o tenei ka whakaarahia i nga wa katoa, ina koa ka whakaarohia he aha te mea nui o tenei whakaakoranga mo te rangimarie me te tika. Ko te nuinga o te hunga i whawhai mo enei take (MLK, John Lewis, Dorothy Day ki te whakaingoa i etahi) ehara i te mea he kaiwhakatikatika anake engari ko te ahua ka whakaarahia i runga i nga turanga ki te waahi e kore e taea te mahi i a raatau mahi, na reira ka tata te ngoikore mo etahi atu ki te ngana. he rite tonu. No reira he mea tino nui te ako mo te rangimarie me te tika i roto i nga waahi Karaitiana. Na, ki te kore e pa te hunga i roto i nga tikanga Karaitiana, me toro atu te hunga o roto o te tikanga ki waho ki te whakaatu me pehea e taea ai te whawhai me te mahi mo te rangimarie me te tika. Inaha, ko te whawhai mo enei take e rua, i roto i te ariā, te matua o te whakapono Karaitiana, no reira me rapu nga tauira o nga tangata e mahi ana i roto i tera wahanga o te matauranga ma nga huarahi katoa e tika ana. Ma tera hinengaro ka titiro tatou ki ta tatou tauira tuatahi mo te tangata e mahi ana i te mahi ko Betty A. Reardon anake.

Ma te hi‘o i te irava o te A‘oraa i nia i te mou‘a mai te omuaraa o teie tuhaa, e ere noa i te mea faufaa ia haamahitihiti i te mau haapiiraa a Iesu e te peeraa i to ’na hi‘oraa i roto i te hoê amuiraa Kerisetiano, ia hi‘o râ ia vetahi ê o te na reira atoa, noa ’tu to ratou faaroo. . Ko Betty A. Reardon to tatou tauira tuatahi mo tenei momo oranga. Ko Reardon i whakapau i tona oranga ehara i te karanga noa mo te rangimarie i waenga i nga iwi engari i te ako i etahi atu mo te hiranga o te ako mai i nga kaiwhakatakoto rongo. Ka whakatairanga a Reardon i te hiranga o te mahi i roto i te hinengaro o te mahi tangata whenua. Ahakoa e mahi ana ia tangata mai i tona ake horopaki, he mea nui kia maumahara ko nga hanganga hapori, nga horopaki, me nga wheako ehara i te mea pumau. Ko nga wheako o tetahi i tipu ake i Beverly Hills, California kaore i te rite ki tetahi i tipu ake i Ocala, Florida. Heoi ano, kei reira nga punaha o te ao katoa e pehi ana ki nga mea kaore e tau ki nga tikanga a-iwi me nga tikanga a-iwi ahakoa he aha te matawhenua. Ko te tikanga o te noho hei tote mo te whenua ko te whakarite kia kitea te reka o nga tangata katoa ki ia ahuatanga, me te manaaki. No reira me whiti to tatou marama ki roto i o tatou hapori ki te hunga o waho. Ahakoa kare pea te manapori e pai ki te katoa i nga wa katoa, me kaha taatau ki te mahi.

Ko nga punaha hapori, hei pupuri i te oranga me te kaha, me poipoi nga momo momo tangata katoa. I roto i nga hapori kotahitanga, ka kiia he pai tenei momo mena ka poipoia nga momo kaha me nga taranata o te tangata me etahi atu ahua o te kanorau me nga tirohanga a te tangata. I roto i te iwi (a, ka tautohe ano hoki tatou, i te whakaaro) ki nga hapori whakauru, me tino ngaki ano nga momo ahurea me nga momo whakaaro. Ko enei ahuatanga he mea nui ki to tatou whakaaro mo te manapori e ahu mai ana i te whakapono ko te whanui me te rereke o te turanga rauemi tangata, ka nui ake te angitu o te hapori. I runga ake i nga mea katoa, ko te manapori angitu e akiaki ana i te whai waahi mai o nga tangata whenua katoa. (Reardon raua ko Snauwaert, 2015, wh. 135)

Ko te tiimata ki te whakaaro hei tangata whenua o te ao me timata mai i te kaainga, me te whakarite kei te whiwhi te hunga o o tatou kaainga i te tautoko katoa o nga punaha hapori me nga hanganga e tata ana. I te wa e tamariki tonu ana te mahi Karaitiana, kua rongonui te tiaki i nga pani, i nga pouaru, i nga manene, i nga turoro. I roto i te ahua o te tangata e kore e huna i to ratou rama i raro i te kete, ka karangahia nga Karaitiana kia noho ki mua ki te tono i tenei momo whakawa. Ko te whakaaro hei tangata whenua o te ao kaore i tino uaua mo nga Karaitiana ina tae mai ki te mohio he wahanga tatou no te haahi o te ao. I te nuinga o nga wa, ka korero matou mo te hahi i roto i te whakapaipai "C", te tikanga o te Hahi katoa. I te wa e tatarihia ana etahi mahi mai i a tatou ka oma tatou ka huna i muri i te ahua o Ihu, ka huri i ta tatou karakia tino tinana ki tetahi o nga tikanga, te morare me te wairua.

Ko te whakaaro me te mahi hei tangata whenua o te ao te turanga o te hanganga o tenei marautanga. Ko te noho hei tangata whenua o te ao, me tetahi wahanga o te haahi o te ao ko te whakaaro ki nga take tika tangata i te kainga me te kaainga. Ko ta Reardon (1989) i tuhi i roto i te Comprehensive Peace Education:

Ko te rangimarie hei kupenga o te whanaungatanga tangata i runga i te tika, te kotahitanga, me te whai hua o nga tangata katoa ka kiia ko te whakaaturanga o te tika o te ao. Ko tenei ariā o te rangimarie te tikanga ko te tino ahuatanga o nga huarahi ahurea maha ki te matauranga rangimarie e whai ana ki te whakawhanake i te maioha ki nga rereketanga ahurea me te whakanui i te mana o te tangata hei tino turanga mo te whanaungatanga tangata-te tangata, te hapori, me te hanganga. Koia hoki te turanga uara e whakamohio ana i te matauranga tika tangata (wh. 30).

Ki te kite i tenei mahi he mea whakamiharo ka taea te mahi i te rohe, me te whai. Kei a tatou nga taputapu me nga pukenga ki te mahi pera, me whakatata atu tatou ki tenei hei tauira, me te tono ma te ngakau whakaiti ki te ako. Mai ta te Orometua Daniel Buttry, tei pau i to ’na oraraa i te ohipa i roto i te mau misioni no te faatupu i te hau i te fenua e i rapaeau i te papai i roto i ta ’na buka, Te Minitatanga mo te rangimarie he Pukapuka mo nga Hahi o te takiwa:

Ua riro te amuiraa no taua vahi ra ei faaiteraa taa ê no te tino o te Mesia (hi‘o 1 Korinetia 12:27), no reira, e mea tano no te amuiraa no taua vahi ra ia riro ei vahi no te pororaa hau. I te mea he hapori huihui o te hunga whakapono, ka taea e te hahi o te rohe te tuku kikokiko ki te mahi a te Karaiti na roto i tana whakaaturanga me tana mahi mo te rangimarie. Eita e tia ia tuuhia te faatupuraa i te hau i roto i te ao o te mau taata politita, o te mau taata toroa, e te mau taata faaitoito; me awhihia hei wahanga o te kaupapa o te hahi o te rohe (Buttry, 1995, p. 6-7).

Na matou tonu te whiriwhiri mehemea ka hiahia matou ki te tote me te marama. Ko te Karaitiana, ko te mea pai rawa atu, kei te whawhai mo te hunga e whakahē ana i nga whakapono, no te mea e whakapono ana matou me whakahaere te rangimarie me te tika. I etahi huarahi, ka timata i a tatou.

Pātai Ako:

  1. He aha te tikanga o te noho tangata o te ao e ai ki a Reardon?
  2. He aha te tikanga mo koe hei tangata whenua mo te ao?
  3. He aha te mea rite, he aha te mea rereke e ai ki a koe me ta Reardon whakamaramatanga?
  4. E hi‘o anei outou ia Iesu e i ta ’na taviniraa i te pae no te ao atoa nei?
  5. He pehea to whakaaro ki to hapori ki te whakauru me te whakaako i te tikanga o te tangata whenua o te ao?

Wāhanga Tuarua: Te tutu, te Whareherehere, me te Whakahoutanga

Nga Hua Akoranga: Kia mohio nga akonga ko tetahi waahanga nui o te rangimarie me te tika te matauranga me te oranga ko te karanga i nga hanganga me nga punaha tutu. Kei roto i nga hapori katoa he whare herehere, he whare herehere ranei. Me mohio nga akonga ki te korero he aha te mea nui ki te manaaki i nga mauhere me te whakapiri atu ki nga kanohi o te rohe mo te atawhai tangata ki o hoa rangatira whakapakoko o te Atua.

Whakatata: Ko te nuinga o nga Karaitiana kaikauwhau i te rautau rua tekau ma tahi o Amerika kaore i te tere ki te toro atu ki nga mauhere, ki te tohe ranei he kaupapa Karaitiana te whakarereketanga o te whare herehere. I roto i te titiro ki te wahanga o te A'oraa i runga i te Maunga i whakaako tika ai a Ihu mo te tutu, te whare herehere, me te houhanga rongo, ka hoatu he rarangi tino pai e hono tika ana ki nga take hou i roto i nga hapori katoa. E kiia ana ko te Haahi te waahi e ora ai te houhanga rongo, na reira ma te maumahara ki te huarahi tangata whenua o te ao a Reardon ka timata tatou ki te here ki etahi atu o ana tuhinga, a ko Amy Levad (2014) ka taea e tatou te akiaki i nga akonga ki te whakaaro me pehea ka taea e ratou te whakatata atu ki tenei rewiatana ma nga huarahi tino kitea.

Kua rongo koutou, i korerotia ki nga tupuna, Kaua e patu tangata; a 'ki te kohuru tetahi, ka tau te he ki a ia.' Na ko taku kupu tenei ki a koutou, Ki te riri koutou ki tetahi teina, ki tetahi tuahine ranei, ka tau te he ki a koutou; a ki te tawai koe ki tetahi teina, tuahine ranei, ka tika koe ki te runanga; a ki te mea koe, Porangi, ka tika koe ki te ahi o te reinga. Na, ka mauria e koe tau whakahere ki runga ki te aata, a ka mahara koe he mea ta tou teina ki a koe, waiho tau whakahere i reira, i mua o te aata, ka haere; matua houhia te rongo ki tou tuakana, teina ranei, ka haere mai ai ki te tapae i tau mea homai noa. Kia hohoro te korero ki tou kaiwhakapae, i a koe e haere ana ki te whakawa ki a ia, kei tukua koe e te kaiwhakapae ki te kaiwhakawa, me te kaiwhakawa ki te kaitiaki, a ka maka koe ki te whare herehere. He pono taku e mea atu nei ki a koe, E kore rawa koe e puta ki waho kia utua ra ano te pene whakamutunga. 5:21–26 (NRSV)

Ka rite ki ta tatou i ako i te waahanga o mua, he mea nui ki te karanga i nga mahi he i nga waahi me te wa e kite ai tatou. No te riroraa ei keresetiano te auraa ia taa e eita paha tatou e tano i ta tatou mau ohipa e ta tatou mau ohipa. Engari kei te mohio ano tatou ahakoa pehea te tawhiti ki raro i te huarahi ka haere tatou i tera, he waahi tonu ka huri tatou. He maha nga korero mo te hunga i kitea te whakapono i muri i nga tutaki, a ahakoa kua murua a ratou mahi e te Atua, kei reira tonu te taraehara hapori hei whakaoti.

Ko te irava o te A'oraa i runga i te Maunga tenei wahanga e arotahi ana, ka korero a Ihu ki te hunga e mahi tutu ana, ahakoa tinana, kore ranei. Ko te kohuru, ko te kohuru kare-a-roto, ko te kohuru, ko te whakakino, me te maha o nga mea kei waenganui, ka taea te tautohetohe, ka taka ki roto i tenei waahanga o te kauhau. Ahakoa karekau he whare herehere nama a te United States (i roto i te ariā) ka taea tonu te whakamahi i nga whakaahua i enei ra. He utu hei utu mo ia mahi. Ko nga patai: "mehemea ka whawhai nga Karaitiana mo te tika me te rangimarie, he aha te hononga ki te punaha ture? E ere anei te reira te parau-tia i roto i to tatou hau manapori?” Engari ahakoa ehara i te mea he roia te katoa, he mea ngawari ka taea e tatou ki te wetewete i nga punaha tutu kei roto i a tatou punaha e kiia ana kia tutuki te tika.

I te Maehe o te tau 2022, kaore tetahi kooti Scottish i whakaae ki te whakahoki mai i tetahi taangata Amerika nana i pupuhi me te whakamate i tetahi kaitiaki i mua i tana rerenga ki te United States. I mauheretia te tangata nei i Scotland, a ko te kaiwhakawa i roto i tana keehi, "i whakatau ko nga tikanga kino i roto i nga whare herehere o Texas he takahi tika tangata o te ao" (Blakinger, 2022). He maha nga piiraa ki te tiaki i nga mauhere i roto i te Paipera Karaitiana, engari ka uaua ki te tiaki i te hunga i hangaia ai nga umanga hei mahi ma tatou. Engari kaore e tika kia haere tawhiti ki te rapu i te kino o enei ahuatanga i roto i nga whenua maha (ina koa ko te hunga e tautoko ana i te whiu mate).

Na roto i te faaohiparaa i te mau mea i haapiihia i roto i te tuhaa hopea, e nehenehe tatou e pii i to tatou ite no te riroraa ei miti e te maramarama o te fenua, e ia anaana to tatou mau mori no te aupuru i te feia tei mauhia. Ki te noho hei tangata whenua/Karaitiana, ko te tikanga kia uru atu ki tenei matauranga me te karanga kia whai kawenga.

Ko nga kaiwhakaako o te rangimarie e whakaako ana ki te whakatipu i nga uaratanga o te noho rangatira me te whai whakaaro me te kaha ki te whai whakaaro ki enei uara me tenei kaha he mea taketake ki te matauranga mo nga mahi whakatikatika o te tangata whenua o te ao; ki te whakarite mo te whai waahi ki nga kaupapa torangapu o te ao me te motu mo te whakarereketanga. Ko te whakapumautanga o te matauranga o te rangimarie ki te huri ki te whakaiti i te tutu me te whakaraeraetanga na roto i te tātaritanga arohaehae korero mo nga hanganga torangapu me te hapori me nga hononga ka wehe ke i te maatauranga tangata whenua paerewa (Reardon & Snauwaert, 2015, p. 158).

Kaore matou e whakaaro ki nga mauhere he "whakaraerae", engari ko ratou, a ko ta matou mahi ki te karanga kia pai ake te maimoatanga o ratou. E ai ki a Amy Levad (2014) ki tana pukapuka, Redeeming a Prison Society: A liturgical and Sacramental Response to Mass Incarceration, ka hiahia pea tatou ki nga whare herehere. Heoi ano:

. . .ka taea te whakarereke i to tatou whakamahi whare herehere ki te whakaiti i te kino ka pa mai ki te hunga i mauheretia, ki a tatou hoki e mate ana i te mutunga o te ngaro o te whanaungatanga ki o tatou hoa tata katoa. Ko nga tikanga o te Hakarameta me te Liturgical e karanga ana ki nga Katorika me etahi atu Karaitiana ki te tohe mo te whakatikatika i o tatou whare herehere. I roto i nga mahi whiu katoa o o tatou whareherehere, me mahi nga mauhere hei tangata tino tangata, me hoatu nga rauemi e tika ana kia uru atu ki te mana, te kotahitanga, me te taurite o nga tangata katoa. Ko nga mutunga mutunga o te whiu-te whakahounga o roto me te whakaurunga hapori-me mau tonu. Ahakoa karekau pea etahi o nga mauhere e kaha ki te whakatikatika o roto, me mau tonu te tupono ka taea e ratou te kawe i nga huringa nui i roto i to ratau oranga, ki te kore ranei ka tupono ka kiia ratou he kararehe kua tiakina. Me kaha te hapori ki te whakarato i te arataki me te tautoko mo nga mauhere ki te whakarite i a ratou ano ki te hoki mai hei mema kua tino whakaurua ano, ahakoa kare pea e puta mai to raatau whakaurunga katoa (Levad, 2015, p. 138).

Kua noho katoa tatou ki nga taha e rua o te tutu, te whare herehere, me te houhanga rongo ahakoa he kupu, he kupu whakarite ranei. Ko te houhanga rongo he mea me karanga tonu nga Karaitiana ki te mahi, no te mea he mahi tinana. Kia houhia te tikanga he whakaora. E ai ki a Reardon, “Mena ka aro nui tatou ki te whakarereke i o tatou whakaaro me titiro ki te whakahoki ano i nga kounga me nga kaha ki roto i te whai i te matauranga” (Reardon, 2022, p. 55). No te mau Kerisetiano, e mea tia ia anoihia te haapiiraa i roto i ta tatou mau haapiiraa atoa, mau a‘oraa, haapiiraa Bibilia, e ta tatou mau piha haapiiraa. Ko te houhanga o nga mea katoa te mea e akiaki ana i a Ihu, me peia hoki tatou. Ko te timatanga o te houhanga rongo mo tatou i etahi wa, ko te karanga i o tatou apiha kua pootihia ki te hanga tikanga pai ake mo te hunga e whakahaua ana ma tatou e tiaki, ma te kupu me te mahi.

Pātai Ako:

  1. Ka whakaaro koe mo nga whare herehere, he aha te whakaaro? Ko nga whakamaoritanga ahurea pop, he tauira tuuturu ranei?
  2. E ai ki a Reardon raua ko Snauwaert, he aha te whakapumautanga e tukuna ana e te matauranga rangimarie ki nga tangata o te ao?
  3. Te hi‘ohia ra anei te mau parau-tia ore e tupu noa ra i roto i to tatou iho fenua i teie mahana, e ora mai anei te mau haapiiraa a Iesu?
  4. He ahua tino kino, engari he tika te peita a Levad, a he kawenga nga Karaitiana o nga ahuatanga katoa ki o tatou hoa tangata. He aha te ahua o tenei wahanga mai i tana pukapuka ki a koe mo te arahi me te tautoko ki to hapori mo te whawhai mo nga tikanga tangata me te tika mo te hunga kei roto i te whare herehere?
  5. He aha nga huarahi tino kitea ki to whakaaro ka taea e te houhanga rongo te takaro i roto i nga ahuatanga o te ao?

Wāhanga Tuatoru: Kore-Taukino i te aroaro o te tutu

Putanga Ako: Ko te mohio he kaha ake te kaha me te tuiri atu i nga mahi tutu. Me kaha te akonga ki te whakapuaki i te hiranga o te haere i te maero me te huri i tera paparinga, me te pehea e awhina ai ki te whakatairanga i te tika me te rangimarie.

Whakatata: I roto i te titiro ki tetahi waahanga o te horopaki o mua ki te "haere i te maero ake" hei turanga mo te raruraru pai me te tutu a-iwi, ka hono tahi me te Komiti Whakahaere Kore-kore-a-Konga (SNCC), me te whakauru ano i roto i te korerorero mo te houhanga rongo i runga i te huarahi whai kiko me nga akonga. kia kaha ki te whai tino mohio mo te mahi tutu kore.

Kua rongo koutou i korerotia, He kanohi mo te kanohi, he niho mo te niho. Na ko taku kupu tenei ki a koutou, Kaua e whakauaua atu ki te tangata mahi kino. Na ki te pakia tou paparinga matau e tetahi, whakaangahia atu hoki tetahi; a ki te mea tetahi ki te whakawa ia koe, ka tango i tou koti, me hoatu ano tou koroka; a ki te tonoa koe e tetahi kia haere kotahi te maero, kia rua ano hoki nga maero. Hoatu ki te hunga katoa e tono mea ana i a koe, kaua hoki e whakakahoretia te tangata e mea ana ki te nama taonga i a koe. Mataio 5:38–42 (NRSV)

Ko te irava o te A'oraa i runga i te Maunga e arohia ana e tatou i tenei waahanga he korero kino. I roto i te reira, ka whakatakotoria e Ihu te tumanako o te pakanga tinana i roto i te ahurea me nga waahi o tona wa. Hei tauira, i tenei ra karekau he tokomaha e kaha ki te akiaki ia koe kia hikoi kotahi maero, no reira me haere koe ki tetahi atu. Ko te horopaki mo tenei ka taea e nga hoia Roma te akiaki i nga tangata katoa i raro i te mana o Roma ki te tango i o raatau patu me te kaha ki te kawe i a raatau ki te kotahi maero. Ka neke atu i te kotahi maero, ka raru te hoia. E whakapaetia ana ko tenei te tauira i mate ai a Ihu- na te kore korero ki nga whakapae i mate ai ia. Engari he aha te tikanga i roto i nga mahi ka whawhai tetahi ki te he me te ngana ki te whakaako i te rangimarie ki etahi atu? Me pehea tatou ki te whakautu i runga i te ahua o te hinengaro o te ao o te katoa he wahanga o te hapori kotahi, me te kore e hiahia kia nui ake te tutu?

I te wiki o te Aranga i te 1960, i whakaturia e Ella Baker i Raleigh North Carolina i te Whare Wananga o Shaw te Student Nonviolent Coordinating Committee (SNCC). I rongonui a SNCC puta noa i te wa o nga Tika Tangata hei roopu mautohe kore tutu i arahina e nga tauira tae ki te whawhai mo te taurite. I uru atu ratou ki te maha o nga nohoanga noho, nga hīkoi (tae atu ki a Selma), me te tino whai mana. Ka korero ana tatou mo te rangimarie i roto i te Karaitiana me o taatau whare karakia o te rohe, he maha tonu te tikanga o te wahangu i te hunga e "mawehe atu ana i te raina". Ko te take ko te kore he kainga o te pakanga i roto i te whare karakia, engari kare e matara atu i te pono. He rereketanga kei waenganui i te raruraru me te raruraru pai e pai ana a John Lewis, te tumuaki o mua o te SNCC me te Kaihautu o Amerika ki te korero. Ko te karanga a te Hahi kei te uru ki nga momo raruraru pai katoa.

Ko te kaupapa Tika Tangata he wa e taea ai e etahi hahi i te United States te tohu me te kii, "i te taha matau o te hitori." Ehara i te mea he korero pakaru ko te whakapono, otira ko te Karaitiana te take o nga whakaaro kaikiri. Ina hoki, ko Cotton Mather tetahi o nga kaikauwhau whai mana i mahia e tenei whenua, he tauira rongonui mo te take i tino kaha ai aua whakaaro. Engari e mohio ana tatou me te matauranga ka puta te tipu, me te horopaki ka puta te whakaoranga. Ki te huri i tetahi paparinga kia rite ki ta te hunga mautohe SNCC i akiaki te hunga nana i whiu te kino me te tutu ki te titiro ki a ratou he rite (ahakoa i mohio ratou, kaore ranei). Ko te kore e pai ki te patu whakamuri, me te huri i to paparinga i te wa e kauwhau ana a Ihu, ko te tikanga o te patu i tetahi ki te ringa tuwhera. He uaua ki te whakakore i te tangata me te nikau tuwhera.

I roto i te take o te he me te takahi i nga tika tangata, me kore he pakanga-a-tinana me te korero tuwhera ake.

Ahakoa he wa ano, e mohio ana ahau ka taea te whakapae ko te tutu anake te huarahi hei aukati i etahi tangata, hei mema mo te Hahi, ehara i te mea na matou te take, te tautohetohe ranei. Ua piihia tatou ia riro ei taata faatupu i te hau, e e faaite mai te feia faatupu i te hau e e here ratou i te taata, noa ’tu e aita vetahi ê i ite i te huru taata i roto ia ratou. I a tatou e neke haere ana i roto i nga waahi hou me te ako, me titiro ano tatou i roto i te tirohanga o te hapori o te ao, kaua ki te ahua o etahi o nga Karaitiana i tae atu ki te tutu tutu i Capitol Hill i te Hanuere 6th, 2021. Engari ko te mahi kore tutu me te whiriwhiringa ko te haere tahi me te kawe i te houhanga rongo. I akohia e tatou i te wahanga o mua, ko te houhanga rongo he mea nui ake i te kupu, he mahi. Ka hohonu a Reardon mo te hiranga o te whakaako i te hohou rongo, me te paanga ka pa ki te ao katoa.

. . .me whakauru te kaha mo te houhanga rongo ki roto i te matauranga mo te whakatau pakanga. Me whakaaro pea ko te waahanga mutunga me te horopaki o te whakatau pakanga. Ehara i te mea ko te whakatau i nga tautohetohe anake, engari ko te houhanga rongo pono o nga taha tautohe pea te kaupapa o nga tikanga whakatikatika tautohetohe. Ko te whakaaro o te houhanga rongo me te kaha ki te houhou ka taea te whakauru ki roto i te nuinga o nga mea e akohia ana e tatou inaianei i roto i nga rangahau o te ao, i roto i nga punaha whakataurite, i roto i te tātaritanga o nga whakaaro taupatupatu, me nga raruraru o te wahine, te kaikiri, me te koroni me te hanga hapori o te ao. Ko te houhanga rongo te whakaaturanga o te katoa, te hononga, me te tapatahi. Ko te whakaako mo te whakamohiotanga o te hononga ko te whakaako ki te houhanga rongo. (Reardon & Snauwaert, 2015, wh. 105)

Ko te houhanga rongo he whakatuma ki nga mana kei te pupuri tonu i nga punaha tutu. No reira ko te mahi tahi me te hunga o o tatou hapori me te mahi i tenei i mua i etahi atu i runga i nga huarahi pono ka awhina i te kore noa o te pono o te hahi Karaitiana he mea hei tuku, engari he mea nui tenei whawhai ki te tu i mua i te tutu. ka taea te mahi me te kore e hiki te maihao. Ko tetahi waahanga o nga mahi me te noho mai i te Komiti Whakakotahi Kore-kore-a-Konga me o raatau whakamaumahara tonu mo te ahua o nga mea i angitu ai te waa Tika Tangata. Kare ratou i tuku i roto i nga mahi tutu kino, me te utu nui ki o raatau oranga. Ko te noho hei hohou i te rongo ko te haere i te huarahi o te houhanga rongo i runga i te huarahi tino kitea me te mahara ko te hunga e mahi tutu tonu ana kei te mahi mai i te waahi mataku. Ko te pupuri i te tangata ki runga i ana mahi i a ia e haere ana i te maero ake, ehara i te mea mo te katoa, engari ka taea e tatou katoa te huri i o tatou paparinga me te pupuri i te hunga e mahi ana i te whiu.

Kare e taea te whakamaarama ki te kore e whakaakona i te rangimarie me te tika, e kore e taea te houhanga rongo, me te kore e herea enei tokorua ki te kawenga mo te tutu, kare pea te houhanga rongo. Koia te take ka mautohe te iwi ki te mate o nga tangata tae ki nga ringa o te tutu a te kawanatanga, a he onge te kite i nga porotēhi mo aua pirihimana i whara, i mate ranei i te ringa o te tangata whenua. Ko te hunga e patu ana, e whara ana ranei i nga pirihimana, tata tonu ka kawea ki te kooti, ​​ka mauheretia, i te mea kei te mahi tonu nga pirihimana i whakamate i nga tangata tae. Kare he tika, kare he rongo, kare he houhanga rongo.

Pātai Ako:

  1. He pehea te whakarereketanga o nga korero o muri mai i nga mea i akohia e koe i te tipu ake mo taua mea? He pehea te paanga o tera ki to maaramatanga ki te hohou rongo, ki te tika ranei?
  2. He huarahi ano ka whai paanga nga mautohe kore tutu ki roto i to hapori pera i ta te Komiti Whakahaere Kore-Taehae Kore?
  3. Te houhanga rongo Ko te tahi mea e te korero e pā ana ki te rota te Ekalesia kaikauwhau, ranei i te iti rawa kia. I te nuinga o te wa, ka akohia me te ripeneta. Ki to whakaaro me waiho te ripeneta hei waahanga o te korerorero ina pa ana ki nga mahi tutu?
  4. He aha nga mea e toru i tapaina e Reardon hei tohu mo te houhanga rongo? E whakaae ana koe ki a raatau? He aha, he aha ranei?
  5. Ma te mohio ka taea e nga porotēhi, nga mahi tutu ranei te whakatau i a koe mo te tutu, ki to whakaaro he pai te whakauru atu? He aha, he aha ranei?

Tuhaa Tuhaa: Aroharaa i to taata-tupu (5:43-48)

Putanga Ako: Ki te hono tonu i te kaupapa o te tangata whenua o te ao me te kaupapa tiaki i o hoa tata. Me kaha te akonga ki te whakapuaki i te hononga mo te take he mea nui te aroha ki te hoa tata hei tangata whenua o te ao me te pehea o te katoa hei kaiako mo tatou.

Aronga: Ko te Tiamana Fred Hampton ehara i te tangata i powhiritia e te nuinga o nga Karaitiana kaikauwhau. Kaore pea ratou i rongo ki a ia, engari na te mea he tino raruraru te nuinga o te Karaitiana kaikirimana. I roto i te tohu i te ahua o nga roopu penei i te Black Panthers i manaaki i o ratou hoa tata i runga i te Kauwhau i runga i te Maunga, ka taea te whakataurite ki te tautoko nahanaha a te Karaitiana i nga kaupapa here me nga kaupapa kaikiri e pupuri ana i te hiakai o nga tamariki. Ka taea e tenei te whakaatu ki a tatou te ahua o nga tangata whakamiharo e mahi ana i nga mahi a Ihu ma te noho hei tangata whenua o te ao, ma te whakaaro me te mahi i roto i o raatau hapori me o raatau horopaki.

Kua rongo koutou i korerotia, Kia aroha koe ki tou hoa tata, kia kino hoki ki tou hoa whawhai. Na ko taku kupu tenei ki a koutou, Arohaina o koutou hoa whawhai, me inoi mo te hunga e tukino ana i a koutou, kia meinga ai koutou hei tamariki ma to koutou Matua i te rangi; e mea nei hoki ia i tona ra kia whiti ki te hunga kino, ki te hunga pai, kia ua hoki te ua ki te hunga tika, ki te hunga he. Ki te aroha hoki koutou ki te hunga e aroha ana ki a koutou, he aha te utu e riro ia koutou? He teka ianei kei te pena ano nga pupirikana? A ki te oha koutou ki o koutou teina anake, he aha ta koutou mahi i nui ake i ta etahi? Kahore ranei nga Tauiwi e pena ano? Na kia tika koutou, kia pera me to koutou Matua i te rangi e tika ana. Mataio 5:43–48 (NRSV)

Ko te aroha ki te hoa tata he mea ngawari ki te korero a nga Karaitiana ina patai he aha te mea nui ki ta raatau karakia. Ua uihia Iesu i roto i te hoê aamu o te mau Evanelia e aha na ture faufaa roa e piti, e ua haapoto oia i te Torah na roto i te parauraa e, A here i to taata-tupu mai to aroha ia oe iho e ia here i te Fatu i to Atua ma to aau atoa, varua, tino e varua atoa. Mai te peu e e pou teie no te riroraa ei Kerisetiano, no te aha ïa tatou e oioi roa ’i i te opani i to tatou taata-tupu e to ratou mau hinaaro? Inaha, ua pii-atoa-hia tatou ia here i to tatou mau enemi e ia pure no te feia e hinaaro ra e haamauiui aore ra e hamani ino ia tatou. E tia anei i te here i to tatou taata-tupu ia hau a‘e i ta tatou mau tiaturiraa politita? Inaha, mai ta Iesu i haapii, e topa mai te ûa i nia i te feia e au i te reira, e te feia o te ore e na reira—e haafifi anei te reira i to tatou mau mana‘o e ta tatou mau peu? I roto i te ngana ki te ako atu mo te mahi a to tatou tangata whenua o te ao, me te rapu i nga take tika me te rangimarie, me pehea etahi tauira ki te aroha ki o tatou hoa tata?

Kaore nga tangata katoa e mohio ki te ingoa Fred Hampton. Ko Hampton te Heamana Tuarua o te upoko o Illinois o te Paati Panther Pango, a, i kohurutia ia e te Federal Bureau of Investigation i a ia e moe ana. Inaianei, kaore nga tangata katoa e kii ana kia piri te Roopu Panther Pango ki te rangimarie, engari ko te nuinga o te hunga karekau i kaha ki te toia mai e nga pirihimana me te mawehe atu i taua wheako. I hangaia te Black Panthers na runga i nga mahi nanakia a nga pirihimana me te hiahia ki te tiaki i nga kaainga noho tae mai i aua take. I te kaha ake o te rongonui o nga Panthers, i tipu ano ratou ma te hanga kaupapa hei awhina i te tiaki tonu i o ratou hoa tata me te hapori kia whawhai ai ki te tukino. Ka tohu a Mary Potorti (2014) ko te kaupapa kai a Panthers

. . .e tohu ana i te whai waahi ki te whakatata atu ki nga kai he iti ake te waahi mo te whakaaturanga ahurea me te hapori engari hei taputapu mo te whakakorikori torangapu. Hei rangahau take o mua, ko nga kaupapa kai Panther he maha nga koki whai hua mo te uiuinga akomanga mo te hiakai me te awhina kai ohorere, tae atu ki nga pakanga mo te whakaoranga me nga nekehanga mo te huringa hapori whanui ake. E tano mau â ta ratou poroi i teie mahana, aore ra mai ta te vea ra The Black Panther i parau i te ava‘e mati 1969, “O te poia te hoê o te mau ravea no te haavîraa e e tia ia faaorehia.” (Potorti, 2014, wh. 44)

Ko te korero noa e kiia ana ki te Tiamana Hampton, "i te tuatahi he parakuihi kore utu koe, katahi ka whai tiaki hauora kore utu koe, katahi ka whai utu pahi koe, kare e roa ka whai waahi koe." Ko te tohu tenei ehara i te mea ko te kaupapa parakuihi ehara i te timatanga anake, engari ehara i te huarahi ki te mutunga. Mea pinepine te mau Kerisetiano i te peapea e nafea ratou e aupuru ai i to ratou taata-tupu. Ko te mea ka puta ko te roopu o nga tangata e tunu kai ana karekau ranei e hiahiatia ana. Te tuku atu ranei i nga kete wharepaku ki te whare kore. Ko te tikanga, ko te toro atu me te kore e pa ki a koe, engari, mena kei te noho tatou hei tangata whenua o te ao, me patai ki o tatou hoa tata "he aha taau e hiahia ana me pehea taku awhina?" Ma te whakarongo ki te hunga e noho tata ana ki a tatou, ka kitea e tatou nga huarahi iti, tino kitea ki te whakatutuki i te tika. He mea whakamiharo nga mea i taea e te Tiamana Hampton ma te hanga i te kaupapa parakuihi kore utu mo nga tamariki o tona rohe.

Ko te nuinga o nga whare karakia he kai kore utu ki te hapori kaore i te ngana noa ki te mahi i etahi tangata hiakai engari kei te tumanako puku mo te kai-ki-te-haahi haere mai i te paipa. Ehara tenei i te tumanako pohehe engari e whakahee ana ki te rapu i te rangimarie me te tika. I tenei wa, ko nga mea e mahia ana i runga i te ingoa o te ngana ki te whakarite i te tika kua noho hei tauwhitinga me nga herenga kua tukuna (ma te mohio, kaore ranei) i runga i te kaiwhiwhi. Ka taea e tenei te arahi ki te riri ki te taha o te hahi na te mea kei etahi o nga whakaaro kei te mahi i tenei ki nga tangata e tika ana kia nui ake te mihi. Ko te noho hei tangata whenua o te ao e ngana ana ki te ako me te whakaako i etahi atu mo te rangimarie me te tika i roto i te tuunga Karaitiana ko te whakarite kai e kore e kitea e te tangata me te pai. Inaha, na roto i te hereraa i to taata-tupu, e nehenehe ta outou e rave i te ohipa no te imi i te mau mea ta te mau taata-tupu e hinaaro e ta ratou e ani. Te whakarato i tera mo ratou kaore he utu, engari na te aroha me te mahi, me te noho ki reira i nga wa katoa ahakoa ka tae mai nga hoa tata, kaore ranei. Kaore e taea e koe te akiaki i te aroha ki tetahi, engari ka taea e koe te tuku atu ki a ia ina rite ana ia ki te tango.

Ahakoa e mohio ana ahau kei te kii etahi kei te whakaekea e ahau he momo ahua o te Panthers me ta ratou kaupapa parakuihi, he mea nui ki te whakaatu i te pai i mahia e ratou, me te tauira ka taea tonu e ratou te pupuri i te whakaatu ki te aroha ki o ratou hoa tata (me o ratou hoa riri. ). E ere râ teie here i te taata tupu i te faaamu noa i te feia i roto i te ati, i te aupururaa râ i te palaneta o ta tatou e vaiiho nei. Ko te mohio ki to tatou painga me nga mea ka taea e tatou te whakatutuki ngawari, engari i te tupono ka mate to tatou ao. He huarahi e taea ai te whakarereke, e kii ana a CA Bowers: "ko nga tikanga tuku iho te putake o te noho iti ake o nga oranga-a na reira kaore e whai waahi ki te whakaheke i te taiao i roto i nga huarahi e whakawehi ana i te hauora o nga roopu whakaheke, tae atu ki nga whakatipuranga kei te heke mai." (2003, wh. 17)

Ko te tino tika ehara i te mea ko te mahi tika i nga mea katoa, ko te tino tika i te wa o Ihu ko te whai i te Torah i nga huarahi katoa. Ia faarue tatou i te mana‘o no nia i te maitai-roa-raa Heleni o te tomo pinepine nei i roto i te Kerisetianoraa, e ite tatou e e ere te hereraa i to tatou taata-tupu na roto i te mau ohipa au maitai, e au atoa râ i te oraraa ei huiraatira na te ao nei.

Pātai Ako:

  1. He aha te tikanga mo koe ki te aroha ki to hoa tata i to hapori?
  2. Kua rongo koe he aha nga hiahia, kua whakaaro ranei koe he aha nga mea e hiahiatia ana?
  3. Ki to whakaaro he aha te tikanga o te noho tangata whenua o te ao me te aroha ki o hoa tata?
  4. Ka taea te noho hei tangata whenua o te ao me te mahi i te ao katoa? He mea ka taea anake te mahi i te rohe?
  5. He pehea te hotaka Parakuihi Koreutu mo nga Tamariki ki te whakahou i o whakaaro mo te aroha ki to hoa tata?

Tuhaa rima: Eiaha e ru i te haavaraa (7:1-5)

Putanga Ako: E tia i te mau Kerisetiano ia faataa i te mau tumu no te aha ratou e ore ai e haava i tei ore i matauhia e ratou. Ma te ako mo te arai o te kuare, me whakatuwhera nga kanohi o te hunga e ngana ana ki te noho hei tangata whenua i roto i te anga Karaitiana. Kia oti, kia pai ake te mohio o te akonga me pehea e taea ai e ia te whakatata ki nga ahuatanga me te kore e whakawa i te tuatahi, engari me whakaatu i te aroha.

Whakatata: Ko nga mahi a John Rawls (1971, 1993) he kupu whakataki pai mo te hunga kaore ano kia mohio ki te titiro ki waho o to ratau mana me te hapori. He iti noa te ngana ki te whakamohio i nga tangata he ora kei waho o to ratou mirumiru. He kino ano nga Karaitiana mo te whakawakanga i nga tangata takitahi, i nga hapori, me era atu waahi whanui. Ma te hono i tera ki te waahanga o te A'oraa i runga i te Maunga i tino whakamaarama ai a Ihu me pehea te whakahaere i nga ahuatanga e tere ai etahi atu ki te whakawa, me tuku te akonga ki te wehe atu i a ia ano ka timata ki te aroha pono ki tona hoa tata.

Kaua e whakawa, kei whakawakia koutou. Ma te whakawakanga hoki koutou e whakawa ai, a ko te mehua e mehua ai koutou, hei mehua ano tena ki a koutou. He aha tau e titiro ki te otaota i roto i te kanohi o tou hoa, te kite i te kurupae i roto i tou kanohi? Me pehea ranei tau kupu ki tou hoa, Iaua, kia kapea atu e ahau te otaota i roto i tou kanohi; kei roto i tou kanohi te kurupae? E te tangata tinihanga, matua kapea e koe te kurupae i roto i tou kanohi, katahi koe ka marama ki te kape i te otaota i roto i te kanohi o tou hoa.

"Ko te Atua anake e ahei te whakawa i ahau" he kupu e rangona ana mai i nga Karaitiana, ahakoa he pono, kaore ano hoki i te tino awhina. No te tahi mau tumu, te mana‘o ra te mau Kerisetiano e eita e nehenehe e haavahia e te tahi atu mau Kerisetiano, no te tahi mau tumu râ, ua horoahia te mau haavaraa taatoa no te haava i te feia no to ratou faaroo aore ra aita. I roto i te A‘oraa i nia i te mou‘a, ua faataa maitai Iesu i te mau ture aveia o te haavaraa. Kaua e manukanuka ki tetahi atu i te wa e hiahia ana koe ki te whakatika i to whare. Mena kei te pai to whare, ka taea e koe te awangawanga mo nga mahi a tera atu. Heoi, ko te noho hei tangata whenua o te ao i runga i te rangimarie me te tika, ko te whai whakaaro ki nga ahuatanga o te ao mo etahi atu. Ehara i te mea ki te whakahee, engari ki te tumanako kia puta he whakatau tika, he tika, he taurite.

Ko te raruraru ki te nuinga o nga Karaitiana me te tuunga ki te whakawa ka puta mai i etahi atu e whakaaro ana kare a ratou mea e piro na te murunga hara a te Atua. Ko te mea pono, he kino te ora, ka whanau etahi tangata me nga koko koura i o ringaringa, ko etahi ka hī ika mai i te para. Ka titiro nga Karaitiana ki o raatau taiao me te tere ki te tohu he aha etahi e ngoikore ana me te tuku korero mo te mana o te Atua. Heoi, i te rautau rua tekau, i homai e tetahi tohunga mohio ko John Rawls (1971) he mahi hei awhina i etahi o aua arai me te akiaki i enei Karaitiana (me etahi atu) ki te aro atu ki o raatau ahuatanga. Ko te ingoa o te mahi nei, Ko te Arai o te Kuare, ka peneitia:

He whenua whakapae, na te tohunga torangapu o Amerika a John Rawls, e whakatau tika ai nga whakatau mo te tika o te hapori me te tohatoha o nga rawa, me te mea na te tangata e whakatau i nga ture me nga hanganga ohaoha o te hapori me te kore e mohio he aha te turanga. ka noho i roto i taua hapori. Ma te whakakore i te mohiotanga mo te mana, te kaha, me te hiahia, ka tohe a Rawls, ka taea e tetahi te whakakore i nga paanga o te ngakau kaiaka me nga ahuatanga whaiaro i runga i aua whakatau. I kii a Rawls ko nga hapori i hangaia i runga i tenei kaupapa ka piri ki nga maataapono e rua: ko te kaupapa o te herekore taurite, e hoatu ana ki ia tangata te mana ki te nui o te herekoretanga e rite ana ki te herekoretanga o etahi atu, me te maataapono teitei, e toha ai nga rawa kia ka whakanuia te painga o te hunga iti rawa e whai hua ana. Ko te whakakitenga a Rawls, me te maapono maximin ina koa, kua kitea te whai mana nui i roto i nga korerorero mo te whakarato oranga, ina koa, te tohatoha rauemi rongoa (Oxford, 2022).

I roto i te titiro ki nga maapono e rua e whakaahua ana a Rawls i te herekore me te maapono teitei. Kaore i te mohio me pehea koe e whanau ai ki taua hapori, ka taea e te tangata te kii ka kowhiria e te tangata te maximin. I te mea e pai ana ki a tatou ano, ko te tikanga ka kowhiria e te tangata tetahi papa takaro riterite, katahi ano ka mohio tatou ki nga waahi me to tatou waahi i roto i te ahurea ka whakatau tatou ki te whakahee i nga punaha tutu. Engari ki te noho me te mahi hei Karaitiana, me te taapiri i te taangata o te ao, me mahi tonu tatou i runga i te huarahi e whakatairanga ana i te kaupapa maximin. Ko te tohu ki etahi atu me te kii, na ratou te he kei roto i tera ahuatanga, ehara i te whakautu whakaae. E mohio ana matou kei te noho tonu nga punaha, penei i te whakamaarama whero, ki te pupuri i nga tangata karaehe hei taangata tuarua i roto i tetahi iwi e tika ana kia puta nga tikanga o te tika me te taurite. Ina whakaarohia te waahi o te whakawa i roto i tenei, he pai kia titiro tatou ki nga kaupapa o te whakawa a Rawls (1971) he tika.

Ko te tuatahi o enei maataapono "he rite tonu te kereme kore e taea e ia tangata ki tetahi kaupapa e tika ana mo nga tikanga herekore, he hototahi taua kaupapa ki te kaupapa herekore mo te katoa". Eaha te auraa no tatou, i roto iho â râ i te A‘oraa i nia i te mou‘a e te haavaraa ia vetahi ê? Hei tangata whenua o te ao me whai waahi tatou ki te whakaaro huri noa i te ao, te mahi i te rohe, me te noho hei tote me te marama hei arahi ma te tauira. Hei tauira, e mohio ana matou he waahi o to taatau hapori kua takahia e nga pirihimana te kirimana hapori kua whakaritea hei tiaki i nga taangata katoa ahakoa te iwi, te whakapono, me era atu. hoki ki te 'Slave Patrol'” (NAACP). I runga i tenei mohiotanga, ka kite tatou te tangata whenua kei te whakahekehia nga putea kura a te iwi me te tipu kino o nga tahua a nga pirihimana, ka taea e tatou te tono mo te whakakore i nga pirihimana me te whakahoki ano i aua putea kia hoki ki to ratau waahi. A ko te iti rawa, ko te whakarite ko nga pirihimana ehara i te mea tuatahi i roto i te rarangi arai mo nga waea kaore pea e hiahiatia. I roto i te manapori tika, e ai ki a Rawls he kerēme nga tangata whenua katoa ki te orite o nga tikanga herekore. He rite tonu te herekoretanga mo Philando Castile ko te tika ki te mau patu, a, i tana korero ki te pirihimana nana ia i toia mai he pu tana, katahi ka tonohia kia tangohia, ka kohurutia ia.

Ko te maataapono tuarua e tohu ana a Rawls mo te tika i te mea ko te tika "ko nga kore rite o te hapori me te ohanga kia tutuki nga tikanga e rua: me piri ki nga tari me nga tuunga e tuwhera ana ki te katoa i raro i nga tikanga o te tika me te rite o te whai waahi; kia whai hua nui ratou mo nga mema iti rawa o te hapori”. Ko te kaupapa tuarua ka taka ki nga mea kua panuitia e tatou me te arai o te kuare. Mo tatou hei hapori tika, me tiaki tatou i te hunga e mate ana i te tuatahi. E tano te reira i te huru haavaraa o te A‘oraa i nia i te mou‘a. I te nuinga o nga wa ka oho o tatou i roto i te hahi ki te whakahe i etahi atu mo o raatau ahuatanga. Ko tenei hei utu mo te mohio kua kore matou me nga hanganga e tautokohia ana e o matou tuakana teina e noho koretake ana na te mea ka noho wahangu matou ki nga huarahi e pai ai te awhina. Ko nga ahuatanga e uru atu ai tatou ki te ao he nui ake te maarama ki o tatou korokoro i ta tatou e mohio ana, he maha nga Karaitiana ka taka ki raro i te pohehe kaore, he mea nui na to tatou mana rangatira.

Ki te noho i roto i te ahua e whakaaro ai tatou ki te tirohanga o te ao, me te noho i runga i te tauira, me whakatika ano tatou i te wahanga tika tangata o tenei. Hei mahi i tenei, me mahi ano tatou i nga mahi o roto, hei tauira ranei me te whakarongo ki te waahi ka timata. No te faahiti i te parau no Iesu, te mea e puta mai i roto i te vaha o te îraa ïa o te mafatu, e mai te reira atoa no nia i te ohipa tia e te imiraa ihea e haamata ’i. Ka tuhia e Dale Snauwaert ki tana kupu whakataki ki a Betty A. Reardon He Pioneer in Education for Peace and Human Rights:

Ko te whakaaro huritao/matatika e aro ana ki nga paatai ​​mo te tika, na reira ko te tutu hanganga me te ahurea, e arahina ana e nga maataapono o te anga tika tangata. Ko te whakaaro huritao ka whakaarohia ko te tirotiro i a koe ano mo te hihiri me te pono o roto. E pa ana ki te whakaaro huritao mo nga mea e whai kiko ana, e whai kiko ana. Ka whai waahi ano ki te mahi pohewa ki te kite i nga ahuatanga rereke e tika ana mo te mahi hurihuri. (Reardon & Snauwaert, 2015, wh. 14)

Ki te kore tatou e whakaaro mo tatou anake, engari mo nga ahuatanga o te hunga e noho tata ana ki a tatou, ka whakatau tatou i te tangata me te horopaki i runga i te tika me te rangimarie.

Pātai Ako:

  1. He aha te kaupapa o te tika a Rawls hei tika?
  2. E whakaae ana koe ki a Rawls mo nga kaupapa? He aha, he aha ranei?
  3. He aha te "arai o te kuware"? He pehea te ahua o to whakaaro?
  4. E whai waahi ana o whakaaro huritao me te matatika ki te titiro ki te tika?
  5. I to outou mana‘o, e tauturu anei te faaohiparaa i te paruru no te ite ore i roto i te A‘oraa i nia i te mou‘a no te oreraa e haava te tahi i te tahi e tauturu ia outou ia here i to outou taata tupu? He aha, he aha ranei?

Wāhanga Tuaono: Arotake

Putanga Ako: Me kaha te akonga ki te whakapuaki i te hiranga o te matauranga o te rangimarie me te tika i roto i te tirohanga o te A'oraa i runga i te Maunga me te mohio he aha te mea nui hei tangata whenua mo te ao ehara i te mea he Karaitiana anake, engari he huarahi ki te noho hei hapori.

Whakatata: Ma te arotake i nga waahanga e rima o mua hei whakarāpopototanga, me awhina tenei arotake i nga akonga ki te whakakotahi i te kaupapa ki te whakamahi mahi.

Ua faaohipahia te A‘oraa i nia i te mou‘a no te mau u‘i e e tia ia tamau noa i te faaohipahia ei hi‘oraa ta Iesu i haamau no to tatou oraraa. Te vai ra te mau rave‘a no te ora e itehia i roto i taua parau ra, tera râ, e mea rahi atu â te titauhia ia tamata tatou e ia ora i te hoê oraraa imi e te haapii i te hau e te parau-tia i te mau vahi atoa ta tatou e haere. Noa ’tu e aita te taata i taui i te pae tino, mea fifi rii te ao nei i to Iesu haereraa i nia i te fenua. I nga wa katoa he punaha tutu e tukino ana i etahi atu. Ko te mohio ki te kaha o te iwi me te rapu huarahi kore tutu ki te kawe i nga huringa e taka ana ki te kauhau kei te noho, engari kua whakamaramatia ano.

I roto i te aromatawai i te waahanga tuatahi me te ngana ki te whakauru i te tote me te marama o te ao, me mahara tatou ka timata te hinengaro i roto i te tangata whenua o te ao. Ko te whakaaro huri noa i te ao engari ko te mahi i te rohe ko te huarahi pai rawa atu ki te timata i te haerenga o te ao ki te noho hei akonga mo te rangimarie me te tika. Ko te tauira o te oranga o Reardon tetahi ka taea e tatou katoa te whai kia peehia, ahakoa te whakaako i nga take o te rangimarie me te tika, te reo oro me te karanga i te hiahia kia whakakorehia nga patu i roto i nga ahuatanga e piki haere ana. He tere rawa ta tatou he Karaitiana ki te arahi ma te tauira, ka mutu ko nga tangata he e mau ana i te hopuoro rangatira. Ma te noho me te whakarongo ki te hunga e noho tata ana ki a tatou me te tiimata ki te mohio ki te hiranga o te tangata whenua o te ao, ka timata te huringa ki te tangata e rapu ana i te rangimarie me te tika i roto i nga ahuatanga katoa.

Me uru tatou ki te hanga i nga punaha hou hei tiaki i te hunga e pehia ana me te hunga kua whakahekehia. Ko nga mauhere he tangata ka taka ki roto i nga kapiti i roto i o tatou hikoi Karaitiana, a ko nga ahuatanga e noho ana ratou e tino hiahia ana ki te aroha, te manaaki, me te tika. E ere te taata i te animala, e mai ta matou i ite na roto mai i te hoê haava i Ekotia, e ere te tahi mau fare auri i to matou nei fenua i te mau mea ino. Ko te toro atu me te timata ki te whakapa atu ki aua apiha e whakahaere ana i nga whare herehere he huarahi ngawari ki te uru atu ki nga take o te rangimarie me te tika o te rohe. Ia opani tatou i te taata e ia faarue tatou i te taviri, eita te reira e faariro ia ratou ei taata hoho‘a no te Atua, e no te iti o tatou e tia ia tatou ia haapao maitai. Ma enei mahi ka timata te houhanga rongo ki te whai turanga ki roto i a tatou me o raatau oranga. Ko te whai kawenga mo tetahi mahi, me te houhanga rongo he mea tino rerekee.

Ko te tutu he wahanga tonu o te ao, a, ki te waimarie tatou, ki te whai mana ranei, ka taea e tatou te karo. Ko te tu ki te taha o te rangimarie me te tika, te ako me te whakaako, ko te tikanga tera pea ka raru tatou. Ahakoa te whenua, te tangata whenua ranei, ka kitea e te tutu he huarahi ki te whakaputa i a ia ano i runga i te mataku me te kore haumaru. Koinei te take me mahara tatou ki te huri i te paparinga me te haere i te maero. Ahakoa kaore tatou katoa e kaha ki tera, ka taea e tatou te whakapiri atu ki o tatou mangai ki te tohe mo nga kaupapa here e whakaatu ana i nga huringa kua whakatakotoria ki roto i tenei marautanga. Kaore e taea e nga tangata katoa te noho hei Ella Baker me te whakatu i te Komiti Whakahaere Kore Tuturu a nga akonga i te wiki o te Aranga (te waa tino tika mo taua whakaturanga). Engari ko te mea ka taea e matou ko te akiaki i etahi atu ki te kite i a matou he rite me o matou hoa tangata o te ao ahakoa ko te hunga e mahi tutu ana e whakaae ana kaore ranei, ma te mohio ko te houhanga rongo te ingoa o te keemu.

Ia ti'a ia tatou ia here i to tatou mau taata tupu eiaha noa na roto i te hoê rave'a o te faaoaoa ia Fred Rogers, o Fred Hampton atoa râ. Ko te manaaki i te hunga e matea ana i te taha tinana, i te hinengaro, i te taha wairua ranei he waahanga o te whakarato i te rangimarie me te tika. E kore e taea e te tangata te noho hei mema kaha ki te hapori ina kaihau i nga wahanga katoa o te ao. Ko te mea nui ko te whakarongo me te whakarato i nga mea e tonoa ana, ahakoa karekau he tangata e puta mai. Ko tetahi waahanga o te aroha ki o tatou hoa tata ko te noho rite ki reira ki te hoatu i te aroha, te rangimarie, me te tika ahakoa nga utu. Ahakoa kaore nga tangata i rite ki te whiwhi.

Ka mutu, kaore matou e tere ki te whakawa. I roto i te oho ki te noho hei tangata whenua o te ao, e mohio ana matou kei reira nga hanganga mana e tika ana kia hinga mo te hapori tika. Ka whakarato a Rawls i tetahi mahi whakangungu me etahi tirohanga mo enei whakaritenga. Ki te neke me te titiro ki nga taha o te taha e noho ana i runga i te pakaruhanga o aua hanganga e tautokohia ana e te nuinga o nga Karaitiana, kei runga i a tatou kia kaua e whakawa i era o aua waahi. Ahakoa e taea ana e tatou te neke me te whakawa tetahi i tetahi i te wa e pai ana to tatou whare, tera ano etahi e kore rawa e pai o ratou whare na runga i aua hanganga. I te mea ko nga tangata whenua o te ao he wahanga o te hahi e whakapono ana ki te houhanga rongo o nga mea katoa me nga tangata, na tatou te mahi ki te haere mai ki te karanga kia whakatikahia aua waahi kino.

Pātai Ako:

  1. He aha te tikanga o te noho hei tangata whenua o te ao?
  2. I to oe mana‘o, e tia anei ia haapiihia te haapiiraa hau e te parau-tia ia au i te A‘oraa i nia i te mou‘a?
  3. I to oe mana‘o, e mana‘o taata no te ao atoa anei to Iesu?
  4. He aha te mea tino pai ki a koe i roto i tenei akoranga?
  5. Nafea outou ia faaohipa i te mea ta outou i haapii no te here maitai a‘e i to outou taata-tupu?

Ka taea e nga Karaitiana o nga ahuatanga katoa o te ao te tu ki te ako ake mai i nga rangahau o te rangimarie me te matauranga tika. Ma te titiro ki te A'oraa i runga i te Maunga hei huarahi tino pai ki te whakarato i te oranga pai mo ratou, ka karanga a Ihu ki nga Karaitiana kia nui ake - ki te rapu i te tika me te rangimarie i nga kuaha me nga huarahi katoa. Ka karanga a Ihu i nga Karaitiana ki te taumata teitei o te noho i roto i nga upoko o te rongopai a Matiu ka ngaro i enei ra i roto i nga whare karakia rongopai. Tera râ, na roto i te raveraa i te tahi mau parau tumu arata‘i no te haapiiraa hau e te parau-ti‘a e te haapiiraa ia ratou i roto i te mau amuiraa o te fenua iho, te vai ra te ti‘aturiraa e e nehenehe ratou e riro mai ei mori arata‘i no te feia e imi nei i te haapii hau atu â no ni‘a i te paturaa i te basileia o te Atua i ni‘a i te fenua nei mai tei te ra‘i ra.

Notes

(1) Me tohu ko enei e whai ake nei i tuhia i mua i te pupuhitanga papatipu me te riihitanga o nga mana whakatahe a te Kooti Hupirimi i puta ki Amerika i te marama o Mei 2022. Ehara tenei i te marautanga whakamutunga, kei te haere kee te mahi ki te whakarato i tetahi waahanga e whakaatu ana me pehea te noho. ehara i te mea ko te whanau he tangata whai oranga. A ko nga Karaitiana e tautoko ana i nga mea penei i te whiunga mate, te pakanga, nga potae mo te oranga, te whanau takoha, me era atu, me patai mehemea he "pro-life" ranei.

Tohutoro

Blakinger, K. (2022) Kei te takahi nga tikanga whare herehere o Texas i nga paerewa tika tangata? https://www.themarshallproject.org/2022/03/17/do-texas-prison- conditions-violate-human-rights-standards-one-scottish-court-says-yes

Bowers, CA (2003) Toward an eco-justice pedagogy https://cabowers.net/CAbookarticle.php

Buttry, DL (1995) Peace ministry: A handbook for local churches. Judson Perehi.

Levad, A. (2014) Redeeming a prison society: A liturgical & sacramental response to mass incarceration. Perehi Paari.

Tohutoro Oxford. (2022) Arai o te Kuaretanga. https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803115359424

Potorti, M. (2014). Feeding Revolution: The Black Panther Party me te Torangapu o te Kai. Kaiako Radical, 98, 43–51. https://doi.org/10.5195/rt.2014.80

NAACP (2022) Te takenga mai o nga mahi pirihimana o enei ra. https://naacp.org/find- resources/history-explained/origins-modern-day-policing

New Revised Standard Version Bible. (1989) National Council of Churches.

Reardon, BA & Snauwaert DT (2015) Betty A. Reardon: He pioneer in education for peace and human rights. Kaipupuri.

Reardon, B. (1989) Te matauranga mo te rangimarie: Te whakaako mo te kawenga o te ao. Kaiako Kareti Perehi.

Rawls, J. (1971). He ariā mo te tika. Belknap Press o Harvard University Press.

Rawls, J. (1993). Te kaupapa here torangapu. Columbia University Press.

tata
Hono mai ki te Whakatairanga me te awhina ia matou #SpreadPeaceEd!
Tukuna mai he imeera ki ahau:

Hono atu ki te matapaki ...

Panuku ki te Runga